Το μοναδικό λουλούδι που φυτρώνει μόνο στην Ακρόπολη. Δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο.Η Μικρομέρια της Ακρόπολης είναι ένα σπάνιο ενδημικό φυτό που φύεται αποκλειστικά στον Ιερό Βράχο της Αθήνας.

Η Μικρομέρια της Ακρόπολης (Micromeria acropolitana) είναι είδος μικρού φυτού του γένους Μικρομέρια (Micromeria) της οικογένειας των χειλανθών (Lamiaceae ή Labiatae). Αποτελεί ενδημικό φυτό της Αθήνας και συγκεκριμένα του βράχου της Ακροπόλεως, στον οποίο φύεται αποκλειστικά. Έχει ύψος 5 έως 30 εκατοστά. Ανθίζει από τον Μάιο έως τον Ιούνιο. Τα άνθη της έχουν χρώμα ροζ.

 

Το φυτό ανακάλυψαν οι Γάλλοι βοτανολόγοι Ρενέ Μερ (Rene C.J.E. Maire) και ο Μαρσέλ Πετιμεγκέν (Marcel G.C. Petitmengin), στις 30 Αυγούστου του 1906 (“In Acropoli Athenarum”, 30.8.1906, Maire & Petitmengin, Mission Botanique en Orient no. 1073). Ορίστηκε για πρώτη φορά το 1908 από τον Αυστριακό βοτανολόγο Έουγκεν φον Χαλάσι (Eugen von Halácsy). Σε μη επίσημα δημοσιευμένο, χειρόγραφο έγγραφο του αναφέρεται αρχικά στο φυτό με το όνομα «Micromeria athenae», το οποίο περιγράφεται ως λεκτότυπος. Ο Χαλάσι παρουσιάζει το φυτό με το όνομα «Micromeria acropolitana» στο έργο του «Conspectus Florae Graecae».

Το φυτό είχε εξαφανιστεί για αρκετά χρόνια. Τον Ιανουάριο του 1981 το φυτό συμπεριελήφθη, με σχετικό Προεδρικό Διάταγμα, στον κατάλογο των προστατευόμενων φυτών από το Ελληνικό κράτος. Μάλιστα, το 1998, ο καθηγητής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Αρτέμης Γιαννίτσαρος κάνει λόγο για «εξαφανισθέν είδος από την ελληνική και γενικά την παγκόσμια χλωρίδα». Και πιο πρόσφατα, το 2003, ο βοτανολόγος Θεοφάνης Κωνσταντινίδης σε άρθρο του στην «Καθημερινή» αναφέρεται στη «μυστηριώδη Micromeria acropolitana (Μικρομέρια της Ακρόπολης)», την οποία «εδώ και έναν αιώνα κανένας δεν έχει ξαναδεί ούτε στο βράχο της Ακρόπολης ούτε κάπου αλλού».

Από το 2002 ο Γρηγόρης Τσούνης, καθώς γράφει το βιβλίο του «Γύρω από την Ακρόπολη», παρατηρεί και καταγράφει το πλούσιο οικοσύστημα της περιοχής. Το 2006, 100 χρόνια μετά την πρώτη του ανακάλυψη, εντοπίστηκε ξανά. Ο Γρηγόρης Τσούνης σε βόλτα μαζί με τον γιο του Λάμπρο, «σκοντάφτουν» επάνω.

Ο βιολόγος Γρηγόρης Τσούνης, “Ο επίμονος κηπουρός της Ακρόπολης” μιλάει στην ATHENS VOICE (19.04.2012) για το πώς εντόπισε το «φυτό-φάντασμα» και το κροκοδειλάκι της Ακρόπολης.

” Όλοι ξέρουμε την Ακρόπολη ως ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του παγκόσμιου πολιτισμού. Λίγοι γνωρίζουν ότι είναι ένα σημαντικό μνημείο Φύσης, γιατί είναι κάτι που κανείς δεν περιμένει να συναντήσει στο κέντρο της Αθήνας. Όλοι το προσπερνούν. Εδώ και 20 χρόνια, εγώ και ο γιος μου μελετούμε και ερευνούμε τη χλωρίδα και την πανίδα του λόφου. Είναι η καθημερινή μας ανάσα.

Οι αρχαιολογικοί χώροι είναι από τη φύση τους νησίδες άγριας ζωής. Προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο για την αναπαραγωγή και τη διατροφή όλων των ειδών. Είναι σημαντικό σε μια υποβαθμισμένη πόλη να βλέπεις αρπαχτικά. Είναι ένας οικολογικός δείκτης υγείας του περιβάλλοντος. Η Ακρόπολη είναι μεγάλος βοτανικός κήπος. Ανάμεσα στις μαργαρίτες, στις μολόχες, στις παπαρούνες, τα χαμομήλια και τις κάπαρες υπάρχουν σπάνια φυτά που ούτε εμείς μπορούσαμε να φανταστούμε.

Το 2006, σε μια βόλτα με το γιο μου, βρίσκουμε το φυτό-φάντασμα. Του λέω: “Να μια Μικρομέρια”. Ξέραμε ότι η Ακρόπολη έχει τη Micromeria Greca, τη Micromeria Juliana και ότι υπήρχε και η Micromeria Acropolitana. Την είχε περιγράψει ένας Αυστριακός επιστήμονας το 1908. Από εκεί και πέρα σιωπή απόλυτη. Το φυτό δεν το είδε κανείς. Δεν το φωτογράφισε κανείς. Πέσαμε πάνω του τη στιγμή που φωτογραφίζαμε μια πεταλούδα. «Μόλις το είδα από μακριά λέω «να μια μικρομέρια» – γιατί τα φύλλα του έχουν μικρά μέρη. Αλλά ποια μικρομέρια ακριβώς;».

Το επιβεβαιώσαμε με τη βοήθεια της καταπληκτικής βοτανολόγου Δρ. Κιτ Ταν από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης. (Είναι πρόσωπο κλειδί, Διεθνώς αναγνωρισμένη και συγγραφέας ενδελεχούς τόμου για τα ενδημικά φυτά της Πελοποννήσου.)

Της στείλαμε δείγματα και απάντησε: “Στις 16 Ιουνίου του 2009 είμαι συγκινημένη με την εκ νέου ανακάλυψη του σπάνιου φυτού της Ακρόπολης και έρχομαι στην Αθήνα να το δω από κοντά”. Το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας έχει κατατάξει τη Μικρομέρια στα 100 πιο σπάνια είδη στον κόσμο. Είναι ένα πολυετές φυτό με ύψος 5-20 εκατοστά. Φυτρώνει σε υψόμετρο 156 μέτρων σε περιοχές με ανατολικό προσανατολισμό. Λατρεύει τον ήλιο και ανθίζει Μάιο – Ιούνιο με μικρά ροζ άνθη.

Πολύ αρωματικό, μένει να δούμε αν είναι και φαρμακευτικό. Το φυτό είναι σε άμεσο κίνδυνο. Ο πληθυσμός του δεν ξεπερνά τα 400 άτομα. Κινδυνεύει από την ανθρώπινη παρουσία, από την εκρίζωση και τον καθαρισμό του αρχαιολογικού χώρου. Προτείνουμε μαζί με το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης να γίνει ένας βραχόκηπος. Για μένα αντιπροσωπεύει το σύμβολο της επιβίωσης.

Το Κροκοδειλάκι στο Ιερό του Διονύσου

Η Ακρόπολη είναι πλούσια και σε ασπόνδυλα: πεταλούδες (15 είδη), χερσο χελώνες, πρασινόσαυρες, ακόμα και δενδρογαλιά, αλλά και το μοναδικό κροκοδειλάκι. Είναι μια μικρή σαύρα που δεν ζει κανονικά στην Αττική, αλλά σε άνυδρες ξηρές περιοχές, στα νησιά του Αιγαίου. Το παρατηρήσαμε για πρώτη φορά στην Αττική τον Οκτώβρη του 2009, στη νότια πλευρά της Ακρόπολης. Πώς βρέθηκε εδώ; Έχουμε την άποψη ότι μάλλον έχει χαθεί από τον άνθρωπο. Δεν το έφερε κάποιος, μεταφέρθηκε με τα μάρμαρα που έρχονται για τις αναστηλώσεις από τη Νάξο και τα άλλα νησιά των Κυκλάδων, ίσως σε κάποιο φορτηγό. Κι όμως έχει ενσωματωθεί τελείως στο χώρο μας.

Τμήμα από το κάτω αριστερό μέρος εδωλίου. Βρέθηκε στη πλαγιά της Ακρόπολης και πιθανώς προέρχεται από το Ωδείο του Περικλή. Η πρόσοψη διακοσμείται με ανάγλυφη γλαύκα (κουκουβάγια) του είδους Αθηνά η νυκτία (Athene noctua) με αναδιπλούμενα φτερά. Εκτίθεται στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Στα βράχια της Ακρόπολης θα βρεις κουκουβάγιες (το σύμβολο), αγριοπερίστερα (καμία σχέση μ’ αυτά της πόλης), τα αρπακτικά βραχοκιρκίνεζα (σπάνια), γαλαζοκότσυφες (κελάηδημα σαν του φλάουτου), σταυλοχελίδονο (φωλιάζουν στην Πλάκα), καρδερίνες, σταχτάρες (έχουν αρχίσει να εξαφανίζονται), τσαλαπετεινούς, μυγοχάφτες, παπαδίτσες, φλώρους, καρακάξες και άλλα πολλά».

Ο περιβαλλοντολόγος Λάμπρος Τσούνης και ο βιολόγος πατέρας του Γρηγόριος ήταν αυτοί που επανανακάλυψαν τη χαμένη για πάνω από έναν αιώνα «μικρομέρια της Ακρόπολης» και η πολυετής έρευνά τους αποτυπώθηκε στο βιβλίο ” Στα Μονοπάτια της Ακρόπολης”, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος το 2021.

Ο περιβαλλοντολόγος Λάμπρος Τσούνης μίλησε στις 30/01/22 στην Ιωάννα Νιαώτη και στο Δεύτερο Πρόγραμμα για τη “Μικρομέρια της Ακρόπολης” και τα ιδιαίτερα φυτά και ζώα που μπορεί κανείς να συναντήσει στην Ακρόπολη, εξηγώντας ότι, με τη μαγική της φύση, και μπορεί και πρέπει να ανακηρυχθεί σε παγκόσμιο μνημείο φυσικής κληρονομιάς. (αποσπάσματα της συνέντευξης)

-Πώς πυροδοτήθηκε αυτή η αγάπη για τα μονοπάτια της φύσης στην Ακρόπολη;

-Το 1989 εγκαταστάθηκε η οικογένειά μου μόνιμα στην περιοχή της Ακρόπολης στην οδό Μακρυγιάννη. Εγώ γεννήθηκα το 1992, οπότε όλες μας οι βόλτες γινόντουσαν στους λόφους γύρω από την Ακρόπολη, την Αρχαία Αγορά και επειδή ο πατέρας μου είναι βιολόγος, αναπόφευκτα το μάτι του πήγαινε και στα περίεργα που έβλεπε του χώρου, όσον αφορά στα φυτά, η τα ζώα.

Το 2002, με αφορμή τη συγγραφή του βιβλίου γύρω από την Ακρόπολη, ο πατέρας μου άρχισε να μελετά πιο σχολαστικά τη βιοποικιλότητα του αρχαιολογικού χώρου. Αυτό το βιβλίο (Γύρω από την Ακρόπολη) βγήκε το 2002 από τις εκδόσεις Explorer, οπότε μπορούμε να πούμε ότι αυτή η δουλειά που βγήκε τώρα (2021) από τις εκδόσεις Κέδρος «Τα μονοπάτια της Ακρόπολης» είναι απόσταγμα μιας έρευνας που κρατάει εδώ και 20 χρόνια…….

-Πάντως, αν έμπαινα τώρα στη συζήτηση ως ακροατής και δεν ήξερα για τι μιλάς, θα νόμιζα ότι κάνουμε μια βόλτα σε ένα ζωολογικό πάρκο ή σε έναν βοτανικό κήπο, γιατί μου έλεγες νωρίτερα ότι υπάρχει και ένα μοναδικό είδος που εντοπίσατε στην Ακρόπολη…

-Είναι η Μικρομέρια της Ακρόπολης, την οποία επανανακαλύψαμε. Είναι ένα στενότοπο ενδημικό φυτό. Στενότοπο το λέμε γιατί φυτρώνει μόνο στον Βράχο της Ακρόπολης και πουθενά αλλού στον κόσμο, δηλαδή μόνο στα 300 επί 150 μέτρα του βράχου. Εκεί είναι το σπίτι του πουθενά αλλού δεν θα το βρούμε. Πουθενά στον κόσμο, οπότε αυτό το κάνει και πολύ ευαίσθητο και ιδιαίτερα σπάνιο.

Όλο αυτό ξεκίνησε το 1906, όταν δύο Γάλλοι βοτανικοί επισκέφθηκαν τον χώρο της Ακρόπολης και ανακάλυψαν αυτό το είδος φυτού. Στη συνέχεια, το 1908 το περιγράφει για πρώτη φορά ένας αυστριακός γιατρός, ο οποίος έμενε στην Αθήνα και ήταν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο Έουγκεν φον Χαλάσι. Aπό τότε και για κοντά 100 χρόνια, δεν το είδε κανείς, θεωρούσαμε ότι είχε εξαφανιστεί.

Το 2006 εντοπίσαμε εμείς έναν μικρό πληθυσμό από μικρομέριες που δεν ξεπερνούσε τα 200 φυτά. Τον συγκεκριμένο πληθυσμό των παρακολουθήσαμε για αρκετό χρόνο στις διάφορες φάσεις του και στις 4 εποχές του χρόνου και έτσι το 2009 αποφασίσαμε να έρθουμε σε επικοινωνία με την βοτανικό καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης Δρ. Κιτ Ταν, η οποία είναι ιδιαίτερα γνωστή για τις εργασίες της σχετικά με την ελληνική χλωρίδα και έτσι της στείλαμε πρώτα κάποιες φωτογραφίες και μετά κάποια τμήματα του φυτού, όχι ολόκληρα φυτά.

(Κι όλα αυτά στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης. Ναι, είναι το πολυετές φυτό-«μύθος»: η Micromeria acropolitana Halacsy, της οικογένειας Labiatae). Και έτσι αναγνώρισε και επίσημα την ύπαρξη του φυτού και την επανανακάλυψη του και φυσικά αμέσως μετά ακολούθησαν επιστημονικές δημοσιεύσεις σε ξένα και ελληνικά περιοδικά και έτσι ξεκίνησε ουσιαστικά αυτή η περιπέτεια που λέγεται Micromeria acropolitana.

Πηγές: https://dasarxeio.com, https://environmental archaeology.wordpress.com, www.ertnews.gr, www.amorgos-news.gr, www.kedros.gr,
www.athensvoice.gr,

ΤΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ: που φυτρώνει μόνο στην Ακρόπολη. Δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο.