ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΛΔΑΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΤΑΛΑΡΑΣ

ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ
Στίχοι: Απόστολος Καλδάρας
Μουσική: Απόστολος Καλδάρας
Πρώτη εκτέλεση: Στέλλα Χασκίλ, Σαλονικιά
10″, 78 RPM Odeon GA-7385 ” Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι ” 27/02/1947
Ερμηνεία: Γιώργος Νταλάρας
Vinyl, LP, Album “Ο Γιώργος Νταλάρας Τραγουδά Απόστολο Καλδάρα” 1971

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΤΑΛΑΡΑΣ 1971

ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ: ΣΤΕΛΛΑ ΧΑΣΚΙΛ 1947

 ΣΤΕΛΑ ΧΑΣΚΙΛ: ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΑΣΗ 1947

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ (ΣΟΛΟ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙ)

 

ΣΤΙΧΟΙ: ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΛΔΑΡΑΣ

ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ

Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι
το σκοτάδι είναι βαθύ
κι όμως ένα παλικάρι
δεν μπορεί να κοιμηθεί

Άραγε τι περιμένει
απ’ το βράδυ ως το πρωί
στο στενό το παραθύρι
που φωτίζει με κερί
Ο στίχος που λογοκρίθηκε ήταν:
«που φωτίζει το κελλίί».

Πόρτα ανοίγει πόρτα κλείνει
με βαρύ αναστεναγμό
ας μπορούσα να μαντέψω
της καρδιάς του τον καημό

Η τρίτη στροφή που λογοκρίθηκε ηταν:
Πόρτα ανοίγει πόρτα κλείνει
μα διπλό είναι το κλειδί
τι έχει κάνει και το ρίξαν
το παιδί στη φυλακή

ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ
Τραγούδι-σταθμός στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού, που το έγραψε ο Απ. Καλδάρας σε ηλικία 21 ετών, σε συνεργασία με τον έμπειρο δημιουργό Σπύρο Περιστέρη και αποτυπώνει τις σκληρές συνθήκες της εμφύλιας αντιπαράθεσης, που εκδηλώθηκε φανερά πλέον με την εξέγερση του Δεκέμβρη του 1944, μετά την απόφαση των Άγγλων να «καθαρίσουν» το ελληνικό τοπίο από τους διαφωνούντες με αυτούς. Ο νεαρός τότε Απόστολος Καλδάρας (1923 – 1990), συγκινημένος από τις πρώτες συλλήψεις και καταδίκες αριστερών αγωνιστών, λόγω της εξέγερσης, θα καταφέρει, μετά από αυτόλογο κριτικές παρεμβάσεις, να περάσει στη δισκογραφία ένα από τα ωραιότερα και πλέον αποκαλυπτικά τραγούδια της εμφυλιακής περιόδου, το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», που θα γίνει κι αυτό -όπως και το «Κάποια μάνα αναστενάζει» των Τσιτσάνη – Μπακάλη- σύμβολο ενότητας του ελληνικού λαού. Ο Καλδάρας ανήκε στον ιδεολογικό και πολιτικό χώρο της Αριστεράς, όπως εξάλλου και το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλίας. Υπήρξε οπαδός και τροφοδότης του ΕΛΑΣ από τον καιρό που το Γενικό Στρατηγείο του είχε εγκατασταθεί στα Τρίκαλα. Το τραγούδι χρησιμοποιεί τον κώδικα σκοταδιού – φωτός για να απεικονίσει παραστατικά τη νέα τυραννία που επικράτησε στη χώρα, αμέσως μετά τη γερμανική Κατοχή και την ανελευθερία που ακολούθησε και οφείλεται στην αγγλοαμερικανική επέμβαση και που τελικά μας οδήγησε για τα καλά στον ολέθριο Εμφύλιο Πόλεμο. Η τότε κυβέρνηση -μέσω της επιτροπής λογοκρισίας- απαγόρευσε το τραγούδι γιατί μιλούσε για τα βάσανα του φυλακισμένου.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ
Ο Απόστολος Καλδάρας, αφηγείται σχετικά με το τραγούδι:“Το τραγούδι αυτό έχει μια μικρή ιστορία, η οποία αρχίζει στα τέλη του 1945 και ήταν αυτή η εποχή που εργαζόμουν σ’ένα κέντρο στη Θεσσαλονίκη, στο «Μαξίμ». Μαζί μου δούλευε ένας φίλος μου καλός και παλιός, ο Χρήστος ο Μίγκος, που καθότανε στη συνοικία Ακρόπολη, η οποία ήταν κάτω ακριβώς από το Γεντί Κουλέ, το Επταπύργιο. Τακτικότατα, με έπαιρνε και πηγαίναμε στο σπίτι του, πίναμε κανένα ουζάκι και τα λέγαμε, διάφορα πράγματα για τη δουλειά μας κλπ. Ήταν τότε και η εποχή που άρχιζε το δεύτερο αντάρτικο και θυμάμαι, γίναν τότε συλλήψεις πολλές και πιάναν τους ανθρώπους τους αριστερούς και τους κλείναν φυλακή, στο Γεντί Κουλέ. Λοιπόν μια φορά έφυγα, θυμάμαι ήταν σούρουπο κι εκεί που φεύγαμε το βλέπω -δεν ξέρω έτσι κι άλλες φορές το ‘βλεπα. Εκείνη τη φορά μου ‘κανε εντύπωση πως ήταν σούρουπο, η βραδιά διαφορετική, ποιος ξέρει και βλέπω τη σιλουέτα του Επταπυργίου, των τειχών εκεί πέρα που ήταν οι φυλακές και μου ‘κανε εντύπωση. Κοίτα, τώρα λέω, εκεί μέσα πίσω απ’ τα τείχη αυτά είναι οι φυλακές. Και ‘κει μαζεύουν αυτούς τους ανθρώπους και τους κλείνουν φυλακή. Κι έτσι αυτή η εικόνα μου ‘δωσε την έμπνευση να γράψω το τραγούδι αυτό. Το ‘γραψα τότε στις αρχές του ’45. Μετά τα Δεκεμβριανά, τότε που πιάναν τους αριστερούς θυμάμαι». Και θυμάμαι, είχε κάπως πιο διαφορετικά λόγια, απ’ότι έχει σήμερα, ας πούμε. «Νύχτωσε και στο Γεντί, το σκοτάδι είναι βαθύ κι όμως ένα παλικάρι δεν μπορεί να κοιμηθεί». Ο δεύτερος στίχος επίσης: «Άραγε τι περιμένει όλη νύχτα ως το πρωί, στο στενό το παραθύρι που φωτίζει το κελί» κι όχι «με κερί», που κυκλοφορεί σήμερα. Κι ο τρίτος στίχος πάλι είναι ο εξής: «Πόρτα ανοίγει, πόρτα κλείνει, μα διπλό είναι το κλειδί». «Διπλό είναι το κλειδί» έχει την έννοια, ότι όταν μπαίνει κανείς στη φυλακή, δεν βγαίνει και τόσο εύκολα. «Τι έχει κάνει και το ρίξαν το παιδί στη φυλακή;» Αργότερα όμως, μπήκε στη μέση η λογοκρισία η οποία μ’ανάγκασε και το μετέτρεψα, το’βαλα «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», όπως είναι γνωστό, όπως κυκλοφορεί σήμερα δηλαδή…”  Σε ερώτηση του Π. Κουνάδη, αν το τραγούδι αυτό ήταν αφιερωμένο σε συγκεκριμένο πρόσωπο, ο Απ. Καλδάρας απάντησε: «Όχι γενικά. Πλην όμως είχε διαδοθεί. Εγώ το ‘πα σ’ ένα-δυό πρόσωπα για ποιο λόγο έγραψα το τραγούδι, αυτοί το ‘παν σ’ άλλους και ούτω καθεξής»
«Αυτό το αγαπώ γιατί είναι ζωντανό. Δε μου έδωσε κάποιος το στίχο, να βάλω τη μελωδία εγώ. Το έζησα, τότε με τις συλλήψεις του 1945, μετά τους Γερμανούς, όταν ξέσπασε ο εμφύλιος. (…) Θέλω να πω ότι αυτό το τραγούδι το αγαπώ πολύ, γιατί είναι ζωντανό για μένα»… « To “Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι” είναι καθαρά βυζαντινό. Βασίζεται στο λεγόμενο ήχο πλάγιο του δευτέρου. Κι όλα τα τραγούδια που αποκαλούνται “χι-τζαζ” είναι ήχοι πλάγιοι του δευτέρου. Τα πιο πολλά τραγούδια βγήκαν μ’ αυτό τον τρόπο»…. Λόγια του Απόστολου Καλδάρα, όπως αποτυπώθηκαν το 1983 σε ένα τηλεοπτικό αφιέρωμα στον συνθέτη, που μεταδόθηκε από την ΕΡΤ σε σκηνοθεσία του Γιώργου Παπακώστα, σχετικά με το πώς έγραψε το εμβληματικό «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι».

ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ: Η ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

1947: ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ
Το “Νύχτωσε Χωρίς Φεγγάρι” είναι ένα ρεμπέτικο τραγούδι σε στίχους και μουσική του Απόστολου Καλδάρα, το οποίο κυκλοφόρησε το 1947 σε πρώτη εκτέλεση από την Στέλλα Χασκίλ. Ο Καλδάρας έγραψε το τραγούδι στις αρχές του 1945 με έντονα πολιτικούς στίχους, οι οποίοι ενόχλησαν τη λογοκρισία της εποχής, και αναγκάστηκε να τους αλλάξει μετατρέποντάς το σε ερωτικό τραγούδι. Μετά την αλλαγή των στίχων μπόρεσε να το ηχογραφήσει με τη φωνή της Χασκίλ, και να γνωρίσει μεγάλη επιτυχία. Το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» πρωτο ηχογραφήθηκε το 1947 από τη Στέλλα Χασκίλ, με διευθυντή ορχήστρας τον Σπύρο Περιστέρη και κυκλοφόρησε από την ODEON σε δίσκο 78 στροφών.

10″, 78 RPM Odeon GA-7385 ” Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι ” 27/02/1947

Κάποιες φορές ο δημιουργός λέει τα πράγματα μια κι έξω, χωρίς τη χρήση μεταφοράς. Κάποιες άλλες, η παράθεση εικόνων – με όχημα τον στίχο πάντα – παραπέμπει αλλού εννοώντας άλλο πράγμα ή μάλλον αφήνοντας την αμφισημία της ερμηνείας στον ίδιο τον δέκτη του δημιουργήματος. Το ζεϊμπέκικο (χιτζάζ) του Απόστολου Καλδάρα «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» είναι μια τρανταχτή περιπτωση τέτοιου τραγουδιού. Γράφτηκε μέσα στις φλόγες του Εμφυλίου, λατρεύτηκε από τον κόσμο και έχει δύο διαστάσεις: μία κοινωνική, την οποία αποκάλυψε μεταγενέστερα ο ίδιος ο τρικαλινός δημιουργός, και μία ερωτική που ανέδειξε ο νεαρός (τότε) Μάνος Χατζιδάκις στην περίφημη Διάλεξη για το Ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης το 1949 – και σε εκδήλωση που είχε διοργανώσει ο συγγραφέας Κώστας Κοφινιώτης, σημειώνοντας ότι “ο ερωτισμός προχωράει και θίγει ακέραια το ανικανοποίητο, δίνοντας μια τόσο λεπτή μα τόσο έντονη αίσθηση μιας βαριάς ατμόσφαιρας, λες και προμηνούσε ένα άγχος, μια καταιγίδα”. Από όποια πλευρά και να το πιάσεις λοιπόν, το τραγούδι αναφέρεται στον ηττημένο – είτε κοινωνικά είτε ερωτικά -, με θλίψη αλλά χωρίς μιζέρια.
.
Vinyl, LP, Album “Ο Γιώργος Νταλάρας Τραγουδά Απόστολο Καλδάρα” 1971

1971: ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓΓΑΡΙ
Τον Απρίλιο του 1971 κυκλοφορεί στα δισκοπωλεία ένα άλμπουμ με τίτλο «Ο Γιώργος Νταλάρας τραγουδά Απόστολο Καλδάρα», σε μια ηχογράφηση, υπό τη διεύθυνση του συνθέτη, που σηματοδότησε τόσο την πορεία του τραγουδιστή, όσο και του ίδιου του τραγουδιού, Ο πρώτος μεγάλος δίσκος εξ ολοκλήρου με τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα με έντεκα επανεκτελέσεις τραγουδιών που πρωτο ηχογραφήθηκαν την περίοδο 1947 – 1958 και το «Φορτώθηκα τις τύψεις μου», που είχε κυκλοφορήσει σε μικρό δίσκο το 1969. Ο δίσκος αυτός είναι ο πρώτος ολοκληρωμένος δίσκος του συνθέτη με επανεκτελέσεις τραγουδιών του με πιο μοντέρνο ήχο και σηματοδοτεί και την αρχή των επανεκτελέσεων παλαιότερων λαϊκών και ρεμπέτικων τραγουδιών στην δισκογραφία του Γιώργου Νταλάρα. Ο Απόστολος Καλδάρας επέλεξε τον, καταξιωμένο πλέον, Γιώργο Νταλάρα, για να ξανατραγουδήσει μερικά από τα παλιά του τραγούδια, ανάμεσα στα οποία είναι και κάποια που είχαν περάσει στη δισκογραφία με τη φωνή του ενός από τους σημαντικότερους δασκάλους του. Του Στέλιου Καζαντζίδη. Ωστόσο, η κορυφαία στιγμή του δίσκου είναι χωρίς αμφιβολία η εναρξη του, με την εκπληκτική εισαγωγή του «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», με το βιολοντσέλο του Σωτήρη Ταχιάτη να δίνει μια μορφή «κλασικού» ορατορίου σ’ ένα ήδη πασίγνωστο και σπουδαίο τραγούδι.

Ο Γιώργος Νταλάρας θυμάται:  “Εγώ ζήλευα πάρα πολύ –με την καλή έννοια πάντα- τα τραγούδια που έγραφε ο Καλδάρας, διότι μέσα μου το μεράκι μου ήταν να μπορούσα να τραγουδήσω όλα τα είδη του λαϊκού τραγουδιού, ακόμη και του Καζαντζίδη, παρότι ήξερα ότι δεν μπορώ, λόγω διαφορετικής χροιάς και ήχου, γνωρίζοντας ότι είναι ένας άλλος κόσμος. Ο Καζαντζίδης για μένα ήταν και είναι φαινόμενο και παραμένει!!! Τίποτα δεν άλλαξε τη γνώμη μου για κείνον. Παρότι η χροιά μου είναι πολύ πιο κοντά στον Μπιθικώτση, αλλά και στις επιλογές του, ο Καζαντζίδης δεν ξεπεράστηκε ποτέ. Προσπαθούσα πάντα, όποια τραγούδια του κι αν έλεγα, να το κάνω με πολλή προσήλωση, χωρίς να θέλω να τον μιμηθώ. Όταν ο «θείος» μου ο Αποστόλης μου είπε «Γιώργο, πρέπει να πεις αυτά τα τραγούδια», εγώ κατέθεσα τα όπλα. Του είπα, «δεν μπορώ να τα πω». Διότι ντρεπόμουνα! Είναι τα τραγούδια που έλεγε ο Καζαντζίδης. Ξέρεις τι σημαίνει αυτό; Και μάλιστα τα είπε μόλις πριν από λίγα χρόνια. Δες λοιπόν τι έγινε με τον Καλδάρα – για αυτό σου λέω ότι τελικά μ’ αγαπούσε και με πίστευε πολύ. Μου είπε επί λέξη: «Άκου παιδί μου, ο Καζαντζίδης δεν έχει καμία ανάγκη ούτε από σένα, ούτε από κανέναν άλλον τραγουδιστή. Δεν θα τραγουδήσει κανένας τραγουδιστής ποτέ σαν τον Καζαντζίδη. Οπότε ξέχνα το αυτό. Μην «παλεύεις» με τον Καζαντζίδη. Δεν είναι ούτε «αντίπαλός» σου ούτε φίλος σου… Άστον! Να τον έχεις σαν δάσκαλο. Το τι κάνω εγώ με τον Καζαντζίδη είναι δική μου δουλειά». Εγώ ήδη του είχα πει για τον Μπιθικώτση, πως μου είχε κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση που το 1960 έκανε όλη τη σειρά τραγουδιών του Τσιτσάνη και του Βαμβακάρη και αυτά τα τραγούδια ξαναγεννηθηκαν. Από κείνες τις εκτελέσεις έμαθα τα πιο πολλά ρεμπέτικα. Και το κράτησε αυτό. Το’ χα ξεχάσει και στη συζήτηση μου το ξανάφερε. Και συνέχισε: «Όχι, εγώ δεν θα δεχτώ την άποψή σου, γιατί καταλαβαίνω ότι στην ουσία είναι φόβος. Όμως ξέρω ότι δεν είσαι φοβιτσιάρης. Θα συμφωνήσω με την άλλη άποψη που μου πες προχτές. Αυτό πρέπει να κάνεις. Και να σου πω κάτι που είναι καλό για όλους μας. Τα τραγούδια μας θα ζήσουνε μόνο άμα τα πείτε εσείς οι νεότεροι. Γιατί εκ των πραγμάτων, ο χρόνος φθείρει, γερνάει το υλικό και τους ανθρώπους. Άκου με εμένα. Μην ψάχνεις να βρεις πόσο καλός ή καλύτερος τραγουδιστής θα γίνεις αύριο, δεν έχει σημασία». «Μα δεν θα τα καταφέρω» του είπα. «Δεν πειράζει. Σ’ αρέσουν τα τραγούδια;» «Μ’ αρέσουν πολύ». «Πες τα! Και θα δεις, θα με θυμηθείς». Τα είπα και τον θυμήθηκα”.

Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΛΔΑΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΙΩΡΓΟ ΝΤΑΛΑΡΑ. “Όσον αφορά την αξία του Γιώργου Νταλάρα, εγώ ήθελα να πω ένα πράγμα. Ότι τον χαρακτηρίζουν τέσσερα τινά, το οποίο είναι ίδιον των μεγάλων καλλιτεχνών, που φτάνουν στην κορυφή της πυραμίδος στο καλλιτεχνικό στερέωμα, στέκονται εκεί για πάρα πολλά χρόνια και δεν είναι απλοί διάττοντες αστέρες. Τον Γιώργο τον χαρακτηρίζει πρώτα, πρώτα η τεράστια τραγουδιστική γκάμα του. Είναι από τους πολύ λίγους καλλιτέχνες που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού, που είναι δυνατόν να ερμηνεύσει πολλά είδη τραγουδιών. Το ρεμπέτικο θα το δώσει σαν ρεμπέτικο, στο κοινωνικοπολιτικό τραγούδι θα δώσει εκείνο τον στόμφο κι αυτό που χρειάζεται το χρώμα του πολιτικού τραγουδιού και ούτω καθεξής. Άλλη μια μεγάλη ιδιότητα που χαρακτηρίζει τον Γιώργο είναι η επιμέλεια που έχει πάνω στο τραγούδι, που οι πιο πολλοί δεν το έχουν αυτό. Άλλο πράγμα είναι η συνέπεια. Είναι συνεπής στις πρόβες του, στις ηχοληψίες κλπ. Και τέταρτο, είναι το ακούραστο. Δεν κουράζεται καθόλου, ακούραστος ο Γιώργος, αεικίνητος συνέχεια πάνω στη δουλειά του… ” Απόστολος Καλδάρας, 1984
Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΤΑΛΑΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΚΑΛΔΑΡΑ: “Ο Καλδάρας είναι υψηλού επιπέδου συνθέτης. Έχει γράψει παράλληλα και πολύ λαϊκά τραγούδια, με στίχους που συχνά δεν ταίριαζαν με το κατοπινό πνεύμα, αλλά ήταν ζωντανός άνθρωπος στην εποχή του και δημιουργικός. Ήταν από τους ανθρώπους που έψαχνε και είχε μια δεξιότητα στο να γράφει δύσκολα πράγματα. Ήταν γνώστης της βυζαντινής μουσικής και ιδιαίτερα ενασχολούμενος με τους δρόμους (μακάμ) και τις κλίμακες. Από τους λίγους ανθρώπους που γράφανε τέτοια πράγματα. Σαμπάχ και Χουσεϊνί, Χιτζάζ και Μινόρε με αλλαγές τόνου (μετατροπίες), πράγματα δηλαδή πολύ ιδιαίτερα, που τα ξέρανε πολύ λίγοι. Αυτό δεν τον εμπόδιζε να είναι και σύγχρονος. Όμως η βάση του ήταν το λαϊκό τραγούδι και σε αυτό έμεινε……Ο λαός τον λάτρεψε και τον τραγούδησε. Όλος ο σοβαρός κόσμος του τραγουδιού τον θαύμαζε, δηλαδή κι ο Χατζιδάκις κι ο Θεοδωράκης μου ‘χουν μιλήσει για τον Καλδάρα. Για τα τραγούδια του κι όχι μόνο εκείνης της εποχής, που συναγωνίζονταν τα δικά τους, αλλά και για τα προηγούμενα. Όπως το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» και το «Φέρτε μια κούπα με κρασί» ή το «Σ’ ένα βράχο φαγωμένο». Κι αυτά ήταν αγαπημένα τραγούδια των κλασικών συνθετών και του Ξαρχάκου και του Θεοδωράκη.” Γιώργος Νταλάρας, 22.10.2012

ΤΟ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΗ

Το αγαπημένο τραγούδι του Σταύρου Κουγιουμτζή
Όπως έγραφε ο συνθέτης στο βιβλίο «Τα τραγούδια των Ελλήνων» των Γιάννη Πετρίδη και Κώστα Ζουγρή: “Η γειτονιά που γεννήθηκα και μεγάλωσα ήταν ένας προσφυγικός συνοικισμός, κοντά στις φυλακές του Γεντί – Κουλέ. Κάθε πρωί οι μεγάλοι κατέβαιναν στην πόλη για το μεροκάματο και εμείς τα πιτσιρίκια, όλη μέρα παιχνίδι. Τα βράδια, παρόλη την κούραση της ημέρας, δεν με έπαιρνε ο ύπνος. Στο μυαλό μου έρχονταν οι φιγούρες των παλικαριών που σεργιάνιζαν τον έξω κόσμο από τα παράθυρα των κελιών τους κι ένα σωρό απορίες με βασάνιζαν. Ένα βράδυ, ήταν η εποχή του εμφυλίου πολέμου, μέσα στην ησυχία της νύχτας, άκουσα ένα τραγούδι που με συγκλόνισε. Ερχόταν από κάποιο κελί των φυλακών. «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι, το σκοτάδι είναι βαθύ, κι όμως ένα παλικάρι, δεν μπορεί να κοιμηθεί». Όλη τη νύχτα, είχα να κάνω με εκείνο το τραγούδι. Κατά τα χαράματα, όταν με πήρε για λίγο ο ύπνος, ξύπνησα τρομαγμένος από ένα κροτάλισμα οπλοπολυβόλου. Ακολούθησαν δύο ριπές ακόμα και ύστερα νεκρική σιγή. Τα χρόνια πέρασαν κι εγώ, ακόμα και τώρα, αναρωτιέμαι αν εκείνο το χάραμα, στήθηκε μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα και το παλικάρι που τραγούδησε από βραδύς το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι». Το τραγούδι του έρωτα και του θανάτου. Το τραγούδι που σημάδεψε τη ζωή μου…”

Επίσης, στις αφηγήσεις του στο Δεύτερο Πρόγραμμα του Ραδιοφωνικού Σταθμού Μακεδονίας της ΕΡΤ3, στον 9, 58 fm, ο Σταύρος Κουγιουμτζής θυμήθηκε την πρώτη γνωριμία του με τον Απόστολο Καλδάρα, κοντά στα 1969- 70. “Ύστερα από πολλά χρόνια, ηχογραφούσα το «Κάπου νυχτώνει» στα στούντιο της «Κολούμπια». Μετά από μένα θα ‘γραφε ο Απόστολος Καλδάρας. Ο Μάτσας μας σύστησε κι ο Καλδάρας μου είπε: «Γράφετε ωραία τραγούδια». «Κύριε Καλδάρα», του απάντησα, «μου δίνετε το Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι κι εγώ να σας δώσω όσα έχω γράψει;» Γελάσαμε. Από τότε γίναμε φίλοι, και αργότερα είχα τη χαρά και την τιμή να συνεργαστώ μαζί του και να παίξουμε σ’ ένα από τα καλύτερα μαγαζιά της Αθήνας το ΜΙΣΕΛ”.

ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟ – ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ
Ιστορία του κτιρίου: Χτίστηκε το 1300 μ.Χ κατά την περίοδο διακυβέρνησης των Παλαιολόγων και αποτελούσε την ακρόπολη της Θεσσαλονίκης με σκοπό την στρατοπέδευση των στρατευμάτων αλλά και την ασφαλή προσφυγή των κατοίκων σε περίπτωση επίθεσης. Πήρε την ονομασία του πιθανώς από το Γεντί Κουλέ της Κων/πολης (Επτά Πύργοι) παρόλο που το φρούριο έχει δέκα (μαζί με τα μεσοπύργια). Κατά τη οθωμανική περίοδο προστίθεται η μεγάλη κεντρική πύλη στο εσωτερικό του φρουρίου. Το 1890, οι Τούρκοι μετέτρεψαν το φρούριο σε φυλακή, γκρεμίζοντας τα εσωτερικά κτίσματα της ακρόπολης και χτίζοντας νέες κατασκευές για να στεγάσουν τους κοιτώνες. Γεμίζουν τον χώρο με νέα κτίρια, τόσο στον πυρήνα όσο και περιμετρικά των τειχών και δημιουργούν μια από τις χειρότερες φυλακές της χώρας. Περιελάμβανε ανδρική, γυναικεία και στρατιωτική πτέρυγα καθώς επίσης και κελιά απομόνωσης. Η χρήση τους ως φυλακές συνεχίζεται και από το ελληνικό κράτος μέχρι και το 1989. Οι περίοδοι της Κατοχής,του Εμφυλίου και της Χούντας υπήρξαν οι χειρότερες της ιστορίας του καθώς πάρα πολλοί άνθρωποι φυλακίστηκαν για τις πολιτικές τους πεποιθήσεις και πολλοί εκτελέστηκαν έξω από το φρούριο. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν απάνθρωπες, οι κρατούμενοι συνωστίζονταν στους ενιαίους θαλάμους και τις τριπλές κουκέτες, στις οποίες ο επάνω κρατούμενος δεν μπορούσε καν να αλλάξει πλευρό, αφού ο ώμος του ακουμπούσε στο ταβάνι! Οι συνθήκες υγιεινής ήταν επίσης τραγικές και οι κρατούμενοι δεν μπορούσαν ούτε να κάνουν μπάνιο, αφού δεν υπήρχε ζεστό νερό. Η υγρασία ήταν έντονη και οι θάλαμοι ζεσταίνονταν μόνο με μια ξυλόσομπα. Το 1984 ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης Γεώργιος – Αλέξανδρος Μαγκάκης ανακοίνωσε σχέδια μεταφοράς των φυλακών της Θεσσαλονίκης σε νέο χώρο, χαρακτηρίζοντας «απελπιστική» την κατάστασή του Επταπυργίου. Το 1989, η εισαγγελέας Χρυσούλα Γιαταγάνα κίνησε τις διαδικασίες για το σφράγισμα της απαράδεκτης αυτής φυλακής και της μεταφοράς των κρατουμένων αλλού. Έκτοτε ο χώρος λειτουργεί ως μουσείο και είναι επισκέψιμος και σε διαρκή αναστύλωση.
ΠΗΓΕΣ: https://stixoi.info, www.greekdiscography.gr, www.discogs.com, https://faretra.info, www.georgedalaras.com, www.tanea.gr, https://thessarchitecture.wordpress.com,

ΚΑΛΗ ΑΚΡΟΑΣΗ
Τα ωραία τραγούδια δεν τελειώνουν ποτέ, και πάντα… ”Όλα αρχίζουν ξανά”.