ΓΛΥΚΥ ΜΟΥ ΕΑΡ: ΥΜΝΟΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
Ω ΓΛΥΚΥ ΜΟΥ ΕΑΡ
Δισκογραφία:
1 CD, Mini-Album ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 1999
2 CD, Album ” Η Γλυκερία Με Τη Φιλαρμονική Ορχήστρα Του Ισραήλ ” 1999
3 CD, Mini-Album ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 2008
4 CD, Mini-Album Remastered ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 2010
ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΓΛΥΚΕΡΙΑ
Αφιέρωμα στο album της Γλυκερίας με τίτλο: “Ω γλυκύ μου έαρ”, που προβλήθηκε στον τηλεοπτικό σταθμό “Mega” το 1999. Τα εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας έψαλε η Γλυκερία στον Ιερό Ναό Αγίου Αντωνίου Βαρυμπόμπης.
Επιμέλεια εκπομπής: Χρήστος Νέζος (ολόκληρο το άλμπουμ (διάρκεια 24΄52΄΄). Ακούγονται τα: 1. Η ζωή εν τάφω, 2. Άξιον εστί, 3. Ω γλυκύ μου έαρ, 4. Ο νυμφώνας.
Μαζί με τη Γλυκερία ψάλλουν οι: Βασίλης Φωτόπουλος, Κώστας Σέγγης, Νίκος Χατζόπουλος
Παίζουν οι μουσικοί: Νίκος Χατζόπουλος: βιολί, βιόλα, Δημήτρης Καπηλίδης – Γιώργος Στεφανάκης: Keyboards, Πολύκλειτος Πελέλης: κοντραμπάσο, Ελένη Καλαϊτζίδου: τσέλο. Διεύθυνση Παραγωγής: Στέλιος Φωτιάδης.
1 CD, Mini-Album ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 1999
Εξιστορεί την σταύρωση του Ιησού και εκφράζει τον πόνο της Αγίας του Μητέρας.
Το «Ω γλυκύ μου έαρ» είναι ένα από τα εγκώμια – μικρά τροπάρια, αγνώστου ποιητή – που ψάλλονται σε τρεις στάσεις (μέρη) κατά τη διάρκεια της ακολουθίας του Επιταφίου Θρήνου τη Μεγάλη Παρασκευή. Τα πιο γνωστά είναι: Η ζωή εν τάφω, Αι γενεαί πάσαι, Άξιον εστί και Ω γλυκύ μου έαρ.
Ο δίσκος περιλαμβάνει τους ύμνους: 1) H ζωή εν τάφω, 2) Άξιον εστί, 3) Ω γλυκύ μου έαρ. 4) Ο νυμφώνας, 5) Ώ γλυκύ μου έαρ (ορχηστρικό). Το βράδυ της ίδιας ημέρας ψάλλεται ο όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου και η υμνολογία είναι σχετική με την ταφή του Χριστού από τους Ιωσήφ και Νικόδημο και την κάθοδο της ψυχής Του στα σκοτεινά βασίλεια του Άδη. Στη συνέχεια γίνεται η περιφορά του Επιταφίου.
2 CD, Album ” Η Γλυκερία Με Τη Φιλαρμονική Ορχήστρα Του Ισραήλ ” 1999
Η Γλυκερία με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Ισραήλ
Ω ΓΛΥΚΥ ΜΟΥ ΕΑΡ: ΑΝΑΛΥΣΗ
Το «Ω γλυκύ μου έαρ» είναι το μοιρολόι της Παναγίας και αποτυπώνει με ασύλληπτη κατανυκτικότητα τον ανείπωτο πόνο της Παναγίας για τον επίγειο θάνατο του παιδιού της. Το «Ω γλυκύ μου ἕαρ…», έχει χαρακτηριστεί ως ο μελωδικοτερος ύμνος της Ορθοδοξίας και έχει ψαλεί από μεγάλους Έλληνες καλλιτέχνες, τις ημέρες των Παθών του Κυρίου.
Ο ύμνος είναι κορυφαίος ως μελωδία και ως λόγος και έχει ενδιαφέρον η κατά λέξη εννοιολογική ανάλυση του.
Προσφωνεί το Τέκνον της «έαρ», δηλαδή άνοιξη μου. Η λέξη «έαρ» είναι Αρχαία Ελληνική, ενώ στη μεσαιωνική Ελλάδα χρησιμοποιείτο η λέξη άνοιξις. Προέρχεται από το ρήμα «ανοίγνυμι», ανοίγω, διότι η άνοιξη είναι η εποχή που ανοίγουν τα άνθη και τα μάτια των φυτών, για να αναπτυχθούν. Η λέξη «έαρ» πρωτο απαντάται στα Ομηρικά έπη. Έχει κοινή ινδοευρωπαϊκή ρίζα με το λατινικό «-ver», από όπου προέρχονται λέξεις όπως «prima-ver-a», η άνοιξη στα Ιταλικά και στα Ισπανικά.
Η λέξη «τέκνον» προέρχεται από τον αόριστο β΄ του αρχαίου Ελληνικού ρήματος «τίκτω». Το οποίο αναφέρεται ακριβώς στην πράξη της γέννησης από τη μήτρα της μητέρας, εξ’ου και η λέξη «τοκετός». «Τέκνον» – «τίκτω», «μήτρα» – «μητέρα», άμεσες αναφορές στο σπλάχνο. Στη ζωή που δημιουργείται μέσα στο σώμα της γυναίκας και άρα στην οδύνη του χαμού του.
3. CD, Mini-Album ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 2008
Επανέκδοση του δίσκου
«Γλυκύτατόν μου Τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;»
Η Παναγία συνεχίζοντας το θρήνο της αναφέρεται στο τραγικό γεγονός χρησιμοποιώντας τη λέξη «έδυ», τον αόριστο του ρήματος «δύω». Υπονοώντας πως ο Ιησούς ήταν φωτοδότης ως ήλιος.
Εμβαθύνοντας στην ερμηνεία μπορεί να δει κανείς πως ο ήλιος δεν χάνεται. Χάνεται μόνο από τα μάτια μας, δύει προσωρινά. Ανατέλλει όμως την επόμενη μέρα ολόλαμπρος. Η φράση καταλήγει σε ερωτηματικό, το αγωνιώδες ερώτημα της μάνας που χάνει το τέκνο της. «Πού έδυσες» – «πού έδυσε το κάλλος σου;»
Το κάλλος ήταν βασική έννοια στην αρχαία Ελλάδα. Η φυσική ομορφιά συναρτάται με την ψυχική και την πνευματική, την αρετή του πολίτη και το αγαθό. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν συλλάβει την ιδέα ότι το σώμα εκφράζει, με την έννοια ότι δίνει μορφή και εξωτερικεύει, την ψυχή και τις αξίες του ανθρώπου. Το κάλλος επομένως είναι η αρχαία Ελληνική έκφραση της ωραιότητος της ανθρώπινης ψυχής, που στην αρχαία Ελληνική σκέψη καθρεφτιζόταν στην ωραιότητα του σώματος.
Στον επόμενο στίχο αποδέχεται την ανθρώπινη πραγματικότητα. Ο τάφος, ο ανθρώπινος χρόνος, τα έθιμα ταφής ως έκφραση της ευγνωμοσύνης, της λατρείας: «Ερραναν τον τάφον αι μυροφόροι μύρα, λίαν πρωί ελθούσαι» Οι μυροφόρες ήρθαν πρωί πρωί και ράντισαν με αρώματα τον τάφο Σου. Τα μύρα που ως πνοές διαχέονται.
4. CD, Mini-Album, Remastered ” Ω Γλυκύ Μου Έαρ ” 2010
Επανέκδοση του δίσκου με επεξεργασία του ήχου, που διανεμήθηκε απο μεγάλη ημερήσια εφημερίδα
Η Γλυκερία, προσεγγίζει με ευαισθησία το γεγονός αυτό και σημειώνει:
«Ω ΓΛΥΚΥ ΜΟΥ ΕΑΡ… Ένα βαθιά κατανυκτικό κείμενο για τον πόνο της Παναγίας, για τον επίγειο θάνατο του μοναχογιού της. Πρόκειται για ένα μεγάλο θρησκευτικό τραγούδι, ένα μοιρολόι για το πόνο που μπορεί να νιώθει ο καθένας μας όταν χάνει ένα αγαπημένο πρόσωπο. Όμως πέρα από αυτό θα πρέπει να δούμε πόσο μεγάλο και διαχρονικό είναι το νόημα του ύμνου. Κι αυτό είναι η αγάπη. Η αγάπη για τον άλλο, γι αυτόν που είναι δίπλα μας, ανεξαρτήτως χρώματος ή γλώσσας. Άλλωστε αυτές τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας είναι ημέρες θρήνου οι οποίες καταλήγουν στην Ανάσταση κατ εξοχήν ημέρα Αγάπης.»
Η εικόνα με τίτλο «Ακρα Ταπείνωσις»
Μια σπουδαία εικόνα, μεγάλης έμπνευσης και θείου ταλέντου, που προσφέρει τεράστια συγκίνηση είναι η εικόνα με τίτλο «Ακρα Ταπείνωσις» από την Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους. Η θαυμάσια αυτή εικόνα του 16ου αιώνα, έργο της Κρητικής Σχολής και ίσως του ίδιου του Θεοφάνη του Κρητός, είναι μια εικόνα που συνδυάζει την Σταύρωση, τον Θάνατο και τον Ενταφιασμό του Χριστού
Παρουσιάζει σε προτομή τον Χριστό νεκρό, γυμνό, σε όρθια στάση, μέσα σε σαρκοφάγο- τάφο που κρύβει το σώμα του από τη μέση και κάτω. Σπάνια εικονίζεται ολόσωμος. Τα χέρια του, αδύναμα, σταυρώνονται μπροστά στην κοιλιά ή πέφτουν ελεύθερα προς τα κάτω, και πάνω τους φέρουν τις πληγές από τα καρφιά. Τα μάτια μένουν κλειστά. Το κεφάλι γέρνει ελαφρά προς τα δεξιά και τα μαλλιά, ξέπλεκα, πέφτουν πάνω στους ώμους. Διακρίνεται και η πληγή από τη λόγχη στη δεξιά πλευρά, από την οποία τρέχει ακόμη αίμα και νερό.
Παρά την παραδοξότητα της όρθιας στάσης ο θάνατος του Χριστού είναι πασίδηλος. Πίσω του όρθιος ο Σταυρός με την επιγραφή Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΔΟΞΗΣ (ή ΟΒCΛΤΔΞ, σύμφωνα με τη βυζαντινή συντομογραφία).
«Το πατρικό σπίτι στο Άγιο Πνεύμα Σερρών βρισκόταν απέναντι από την εκκλησία. Οι αναμνήσεις, οι μυρωδιές της Άνοιξης, οι βυζαντινοί ύμνοι που συνοδεύουν την Μεγάλη Εβδομάδα είναι πάντα στο μυαλό μου. Τα πιο οικεία μουσικά μου ακούσματα είναι τα δημοτικά τραγούδια και οι βυζαντινοί ύμνοι. Σ’ αυτό μεγάλο ρόλο έπαιξε και ο πατέρας μου Πέτρος Κωτσούλας που διδάχθηκε από σπουδαίους ψάλτες και με την σειρά του δίδαξε κι εμένα.
Θεωρώ υποχρέωσή μου να αναφέρω μερικούς από τους σπουδαιότερους δασκάλους της ψαλτικής τέχνης, τον Κωνσταντίνο Πρίγγο, τον Αθανάσιο Καραμάνη, τον Χρύσανθο Θεοδοσόπουλο, τον Αθανάσιο Πέτα, τον Κυριαζή Δασκαλούδη, τον Στάικο Χατζή, τον Σωτήρη Φωτόπουλο που έχουν διδάξει πολλούς σημερινούς ψαλτάδες.
Τα εγκώμια που ψάλλονται την Μεγάλη Παρασκευή, αυτό το σπαρακτικό μοιρολόι της Παναγιάς, αποτελεί το πιο συγκλονιστικό θέμα όλων των Ύμνων της Εβδομάδας των Παθών και ήταν ένα όνειρο χρόνων να ερμηνεύσω αυτά τα εγκώμια του κατανυκτικού τυπικού της Μεγάλης Εβδομάδας. Τον δίσκο αυτόν τον αφιερώνω στην οικογένειά μου».
Γλυκερία
Αυτά σημειώνει η σπουδαία ερμηνεύτρια στο ένθετο μιας ιδιαίτερης έκδοσης που κυκλοφόρησε το 1999 από την Eros Music με τίτλο «’Ω γλυκύ μου έαρ – Ύμνοι της Μεγάλης Παρασκευής».
Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΘΡΗΝΟΣ
Ο Επιτάφιος Θρήνος είναι η απεικόνιση της σκηνής της αποκαθήλωσης του Χριστού από το Σταυρό. Είναι κατάλληλο ύφασμα με κεντημένο ή ζωγραφισμένο τον Χριστό νεκρό, όπως ήταν μετά την αποκαθήλωση. Αργότερα στον Επιτάφιο προστέθηκαν, γύρω από τον Χριστό, η Παναγία, ο Ιωσήφ και ο Νικόδημος, ο Ιωάννης, Μυροφόρες και Άγγελοι, σε «επιτάφιο θρήνο». Συνήθως το τροπάριο της ημέρας είναι κεντημένο με χρυσά γράμματα γύρω από την εικόνα: «Ὁ εὐσχήμων Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ξύλου καθελὼν τὸ ἄχραντόν σου Σῶμα, σινδόνῃ καθαρᾷ εἰλήσας καὶ ἀρώμασιν, ἐν μνήματι καινῷ κηδεύσας ἀπέθετο.»
Με τον όρο Επιτάφιος θρήνος ή απλώς «Επιτάφιος» αναφέρεται και το κυρίως μέρος της ακολουθίας του όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου. Η λέξη επιτάφιος είναι σύνθετη. Προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ἐπί, που σημαίνει «επάνω σε», και τάφος. Στην αρχαία ελληνική η λέξη έφερε και άλλες σημασίες, όπως του επιτάφιου επιγράμματος (η σημασία του αγγλικού epitaph), του επιτάφιου λόγου (π.χ. επιτάφιος του Περικλέους). Η παρούσα έννοια, που αποτελεί ουσιαστικοποιημένο επίθετο, αποκτήθηκε κατά τους χριστιανικούς χρόνους.
Μεγάλη Παρασκευή: Η Αποκαθήλωση και ο Επιτάφιος
Μεγάλη Παρασκευή, είναι μέρα απόλυτου πένθους για όλη την Χριστιανοσύνη, καθώς κορυφώνεται το Θείο Δράμα. Η Εκκλησία και πιστοί βιώνουν την κορύφωση του Θείου Δράματος, με τον θάνατο, την ταφή και τον θρίαμβο της Ανάστασης του Ιησου. Το πρωί τελείται η λειτουργία των Μεγάλων Ωρών με την αποκαθήλωση του Χριστού από τον Σταυρό.
Σύμφωνα με τις ευαγγελικές περικοπές, ο Ιησούς σταυρώθηκε στις 9 το πρωί. Το μαρτύριό του κράτησε 6 ώρες, ώσπου, στις 3 το μεσημέρι, παρέδωσε το πνεύμα λέγοντας «τετέλεσται». Κατά την δύση του ηλίου, ο Ιωσήφ από Αριμαθαίας και ο Νικόδημος -και οι δύο κρυφοί μαθητές του Ιησού- αποκαθηλώνουν το Σώμα, το αρωματίζουν, το τυλίγουν σε καθαρό σεντόνι, το θάβουν σε καινούργιο τάφο και τον σφραγίζουν με μεγάλο λίθο.
Επιτάφιος της Μητρόπολης Αθηνών στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου, χοροστατούντος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμου.
Τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί διαβάζονται οι Ώρες στη θέση της Θείας Λειτουργίας και νωρίς το μεσημέρι γίνεται η Αποκαθήλωση. Στο τέλος του Ευαγγελίου, ο ιερέας αφαιρεί τα καρφιά απ’ τον Εσταυρωμένο, κατεβάζει το Σώμα, το τυλίγει σε λευκό σεντόνι, το ραντίζει με «μύρα»,το εναποθέτει στον Επιτάφιο και ευλογεί τον λαό. Αμέσως μετά, λιτανεύει τον «αέρα» του Επιταφίου σε όλο το ναό και τοποθετεί πάνω το ξύλινο κουβούκλιο. Πιστοί προσκυνούν τον επιτάφιο, περνώντας κάτω από το κουβούκλιο γονατιστοί, τρεις φορές σταυρωτά «για ευλογία».
Το βράδυ βγαίνει στο κέντρο των ναών ο επιτάφιος και διαβάζονται τα Εγκώμια, ενώ ακολουθεί η περιφορά. Ο Επιτάφιος περιφέρεται σε κεντρικά σημεία της ενορίας. Η πομπή σταματά σε διάφορα σημεία και αναπέμπεται δέηση. Όπου υπάρχουν περισσότερες από μία ενορίες οι πομπές των επιταφίων συναντώνται και συναγωνίζονται στον στολισμό. Όσοι πιστοί μένουν στα σπίτια τους βγαίνουν έξω με αναμμένα κεριά, όταν περνάει ο Επιτάφιος. Κατά τη διάρκεια της περιφοράς ψάλλονται “Εγκώμια”.
ΠΗΓΕΣ: www.ogdoo.gr, https://artscape.gr, el.wikipedia.org, https://newpost.gr, www.discogs.com, www.thepresident.gr,
https://el.wikipedia.org
Καλή και Ευλογημένη Μεγάλη Εβδομάδα!
