ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ / ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ / ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΗΤΣΙΑΣ

ΑΘΑΝΑΣΙΑ
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Πρώτη εκτέλεση: Δήμητρα Γαλάνη
Vinyl, LP, Album ” Αθανασία ” 1976

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ

Η ΕΡΤ μεταδίδει ζωντανά από την Κέρκυρα τους Β΄ Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού και η Δήμητρα Γαλάνη τραγουδάει την ” Αθανασία ” . Παρουσιάζει ο Άρης Δαβαράκης 1982.

Το τραγούδι ” Αθανασία ” ο Μάνος Χατζιδάκις κια η Δήμητρα Γαλάνη αφιέρωσαν στον αξέχαστο Μάνο Λοίζο

 

ΣΤΙΧΟΙ: ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ

ΑΘΑΝΑΣΙΑ
Τι ζητάς αθανασία στο μπαλκόνι μου μπροστά,
δε μου δίνεις σημασία κι η καρδιά μου πώς βαστά.
Σ’ αγαπήσανε στον κόσμο βασιλιάδες, ποιητές,
κι ένα κλωναράκι δυόσμο δεν τους χάρισες ποτές.

Είσαι σκληρή σαν του θανάτου τη γροθιά,
μα ‘ρθαν καιροί που σε πιστέψαμε βαθιά.
Κάθε γενιά δική της θέλει να γενείς,
Ομορφονιά που δε σε κέρδισε κανείς.

Τι ζητάς αθανασία στο μπαλκόνι μου μπροστά,
ποια παράξενη θυσία η ζωή να σου χρωστά.
Ήρθαν διψασμένοι Κροίσοι, ταπεινοί προσκυνητές,
κι απ’ του κήπου σου τη βρύση δεν τους δρόσισες ποτές.

Είσαι σκληρή σαν του θανάτου τη γροθιά,
μα ‘ρθαν καιροί που σε πιστέψανε βαθιά.
Κάθε γενιά δική της θέλει να γενείς,
Ομορφονιά που δε σε κέρδισε κανείς.

Vinyl, LP, Album ” Αθανασία ” 1976

Ο πίνακας του εξωφύλλου είναι έργο του Γιώργου Σταθόπουλου.

Το 1976 κυκλοφόρησε από την Columbia η «Αθανασία», για την οποία θα έλεγα πως αποτελεί το τρίτο μέρος μιας τριλογίας με έργα του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου, που ξεκίνησε το 1970 με την «Επιστροφή», με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη Δήμητρα Γαλάνη, συνεχίστηκε το 1971 με το δίσκο «Της γης το χρυσάφι» με το Μανώλη Μητσιά και την Γαλάνη και ολοκληρώθηκε με την «Αθανασία» με τραγουδιστές και πάλι τον Μητσιά και τη Γαλάνη.

Αυτή ήταν η πρώτη από αυτές τις τρεις δουλειές που έγινε με την επίβλεψη του Χατζιδάκι, αφού στις δυο προηγούμενες, λόγω της απουσίας του στην Αμερική, ενορχήστρωσαν και διηύθυναν την ορχήστρα, ο Δήμος Μούτσης στην πρώτη και ο Γιάννης Σπανός στη δεύτερη.

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ – ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ: ΑΘΑΝΑΣΙΑ
Ένας από τους κλασικούς και υπέροχους δίσκους της νεοελληνικής μουσικής ιστορίας και ένας από τους γνωστότερους του Μάνου Χατζιδάκι είναι η «Αθανασία» σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.Κυκλοφόρησε το 1976 και τα τραγούδια ερμηνεύουν οι Μανώλης Μητσιάς και Δήμητρα Γαλάνη. Ο δίσκος προοριζόταν αρχικά για τη φωνή του Μανώλη Μητσιά αλλά ο μεγάλος συνθέτης επέμενε να τραγουδήσει και η Δήμητρα Γαλάνη. Οι δυο ερμηνευτές συμμετείχαν και λίγα χρόνια νωρίτερα(1971) στον κύκλο τραγουδιών «Της γης το χρυσάφι»,όμως ο Χατζιδάκις δεν ήταν παρών στις ηχογραφήσεις.

Ο δίσκος αρχίζει με το εξαιρετικό ορχηστρικό «Η μπαλάντα του Ούρι».Μετά από χρόνια ο Γκάτσος έβαλε τους στίχους στη μουσική,οι οποίοι τραγουδήθηκαν από τη Δήμητρα Γαλάνη και από το Βασίλη Λέκκα. Ακολουθεί ένα σπουδαίο χασάπικο σε ερμηνεία Μανώλη Μητσιά,το οποίο είναι «ο Γιάννης ο φονιάς». Το τραγούδι αναφέρεται σε ένα φόνο,του οποίου το φονιά δεν ξέρουμε. Ο Μητσιάς το ερμήνευσε,όπως έπρεπε,συνομωτικά. Είναι ένα χασάπικο με ένταση,δυναμισμό και είναι το ιδανικό από αυτό το είδος,που περίμενε να τραγουδήσει ο ερμηνευτής.

Στη σύνθεση «Κοίτα με στα μάτια» αναδεικνύεται ο μοναδικός λυρισμός του Γκάτσου.Το τραγούδι συνιστά ένα νεκρικό διάλογο.Με λιτό τρόπο ο στιχουργός μας συγκινεί χρησιμοποιώντας μεταφορές.Ειδικά οι στίχοι της τρίτης στροφής έχουν μια σπάνια αισθητική,μοναδική. Δυστυχώς,το τραγούδι δεν είναι τόσο γνωστό,αλλά αποτελεί μια ακουστική όαση. Η ερμηνεία της Γαλάνη είναι εξαιρετική,αλλά το τραγούδι έχει επανεκτελεσθεί και από τον Μητσιά.

Φυσικά για το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου τα λόγια είναι περιττά. Η «Αθανασία» σε ερμηνεία της Γαλάνη αναφέρεται στον ανέφικτο πόθο του ανθρώπου για αθανασία. Ο μεγάλος Γκάτσος της δίνει μορφή. Οι άνθρωποι θέλουν να την κατακτήσουν αλλά δεν μπορούν(Ομορφονιά,που δε σε κέρδισε κανείς),καθώς αυτή είναι ανεξάρτητη και δεν υπάγεται σε κανέναν.

Ένα από τα υπέροχα τραγούδια του δίσκου είναι ο «Τσάμικος» και ένα από τα καλύτερα του ρεπερτορίου του Μητσιά. Για λόγους που δεν μπορούμε να αναλύσουμε εδώ,ο γνωστός καθηγητής φιλοσοφίας Χρήστος Γιανναράς σε επιφυλλίδα του στην Καθημερινή είχε προτείνει το συγκεκριμένο τραγούδι για νέο εθνικό μας ύμνο. Επίσης,το τραγούδι έχει τη δική του ιστορία:ο Γκάτσος έδωσε το ποίημα στον Χατζιδάκι με αυτό τον τίτλο,ώστε ο συνθέτης να το γράψει για τον ανάλογο σκοπό.

Το παράδοξο είναι,ότι ο Χατζιδάκις δε θυμόταν πως είναι το τσάμικο και ζήτησε από το σπουδαίο λαϊκό συνθέτη Θανάση Πολυκανδριώτη να του παίξει στο μπουζούκι μερικά τσάμικα. Ο Χατζιδάκις μπήκε στο κλίμα,το έγραψε αμέσως και πέρασε στο πάνθεον των μεγάλων τραγουδιών της ελληνικής μουσικής.

Ακόμα,γνωστό τραγούδι από το δίσκο αυτό είναι το «Μεθυσμένο καράβι» ή αλλιώς «Αρθούρε Ρεμπώ»,που απευθύνεται στον επιφανή Γάλλο ποιητή και μεγάλο εκπρόσωπο του συμβολισμού με επίδραση στη μοντέρνα ποίηση. Ο Χατζιδάκις μιλάει για τον Ρεμπώ μέσα σε λίγες γραμμές, στο βιβλίο του «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι»: «Ο Ρεμπώ: Ένας μεγάλος ποιητής που λειτούργησε με τη γλώσσα του καιρού μας. Παράλληλα εκμηδένισε τον Χρόνο. Στην ηλικία που οι κοινοί θνητοί αρχίζουν να υποψιάζονται, αυτός ολοκληρώθηκε και σαν άνθρωπος και σαν ποιητής. Τον περιέχω.»

Τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου είναι εξίσου εξαιρετικά με λιτή ορχήστρα,απλή μουσική,αλλά όχι εύκολη. Η μουσική του αξέχαστου συνθέτη δένει απόλυτα με τους στίχους του κορυφαίου Γκάτσου και δημιουργεί ένα διαμαντένιο κύκλο τραγουδιών,που αποτελούν μια ενότητα. Ο Χατζιδάκις επιτυγχάνει την ένωση της λαϊκής και της λόγιας μουσικής και μας χαρίζει ένα δίσκο απαραίτητο ακροάσεως. Μόνο η μαγεία χαρακτηρίζει αυτόν το καταπληκτικό δίσκο. Να σημειωθεί ότι ο θαυμάσιος πίνακας του εξωφύλλου ανήκει στο Γιώργο Σταθόπουλο.

Τα 12 τραγούδια του δίσκου είναι:
1. Η μπαλάντα του Ούρι – Ορχηστρικό
2. Ο Γιάννης ο φονιάς – Μανώλης Μητσιάς
3. Κοίτα με στα μάτια – Δήμητρα Γαλάνη
4. Ο Παντελής – Μανώλης Μητσιάς, Δήμητρα Γαλάνη
5. Το μεθυσμένο καράβι – Μανώλης Μητσιάς
6. Αθανασία – Δήμητρα Γαλάνη
7. Οι μέρες είναι πονηρές – Μανώλης Μητσιάς
8. Τσάμικος – Μανώλης Μητσιάς
9. Παράξενη Πρωτομαγιά – Μανώλης Μητσιάς, Δήμητρα Γαλάνη
10. Ένα σπίρτο στο τραπέζι – Μανώλης Μητσιάς, Δήμητρα Γαλάνη
11. Μια φορά κι έναν καιρό – Δήμητρα Γαλάνη
12. Μελαγχολικό εμβατήριο – Μανώλης Μητσιάς, Δήμητρα Γαλάνη

Η διεύθυνση της ορχήστρας έγινε από τον Μάνο Χατζιδάκι. Έπαιξαν ο Δημήτρης Βράσκος: μαντολίνο, Γεράσιμος Μηλιαρέσης και Δημήτρης Φάμπας: κιθάρα, Αλίκη Κρίθαρη: άρπα, Θανάσης Πολυκανδριώτης: μπουζούκι, Λευτέρης Ψωμιάδης: πιάνο, Ανδρέας Ροδουσάκης: μπάσο. Την παραγωγή έκανε ο Γιώργος Μακράκης και η ηχογράφηση έγινε στα studio της Columbia με ηχολήπτη τον Γιώργο Κωνσταντόπουλο. O υπέροχος πίνακας του εξωφύλλου είναι έργο του Γιώργου Σταθόπουλου.

Η «Αθανασία» προοριζόταν αρχικά, αποκλειστικά για τον Μανώλη Μητσιά. Στην πορεία της δημιουργίας του δίσκου όμως, τα σχέδια άλλαξαν και προστέθηκε και η Δήμητρα Γαλάνη, η οποία τραγούδησε μάλιστα στους τόνους του Μητσιά, αφού οι ορχήστρες είχαν ήδη ηχογραφηθεί.

Η Δήμητρα Γαλάνη θυμάται για την «Αθανασία»: Ο Χατζιδάκις έχει γυρίσει και η ΑΘΑΝΑΣΙΑ είναι ο πρώτος δίσκος που συμμετέχω με την παρουσία του ιδίου. Είναι ένας δίσκος που ξεκίνησε με κύριο ερμηνευτή τον Μανώλη Μητσιά και που, κατά τη διάρκεια των ηχογραφήσεων αποφασίζεται και η δική μου συμμετοχή. Με καλεί στο σπίτι του ο Χατζιδάκις και μου παίζει τα τραγούδια. Μαγεύομαι και του ζητάω να ψάξουμε τους τόνους που θα τα τραγουδήσω. Μου ανακοινώνει ότι η ηχογράφηση της ορχήστρας έχει γίνει και ότι θα τραγουδήσω σ’αυτήν! Ήξερε τόσο καλά τι ήθελε…

Στο studio μου επέτρεψε να τα πω μία ή δύο φορές το πολύ. Τα κράτησε έτσι και δεν άφησε να γίνουν ούτε κάποιες διορθώσεις. Ίσως θεωρούσε ό,τι από τη στιγμή που διαλέγει μια φωνή με συγκεκριμένο ηχόχρωμα για το συγκεκριμένο έργο, δεν χρειάζεται να ψάξουμε οτιδήποτε άλλο. Έτσι κι αλλιώς, νομίζω ότι στη φωνή μου φαίνεται κάθε φορά όχι τόσο η διδασκαλία- η οποία μπορεί να είναι από πολύ έντονη έως ανύπαρκτη- αλλά η αποτύπωση του ψυχισμού του δημιουργού. Αυτό είναι άλλωστε το δικό μου ζητούμενο. Τόσο γρήγορα ηχογραφήθηκε λοιπόν η ΑΘΑΝΑΣΙΑ.

Το αντίκρισμα όμως αυτών των τραγουδιών αλλά και όλων των άλλων του Χατζιδάκι που τραγούδησα σε πρώτη εκτέλεση, ανεξάρτητα αν έγιναν μεγάλες ή μικρότερες επιτυχίες, το διαπιστώνω κάθε φορά από τον τρόπο που τα υποδέχεται το κοινό. Είναι πραγματικά μαγική η αίσθηση που έχεις καθώς ξεκινάει ένα τραγούδι, το οποίο έχεις το προνόμιο να έχει καταγραφεί στη συνείδηση του κόσμου με τη φωνή σου. Είναι κάτι που το έχω νιώσει με το υλικό του Χατζιδάκι αλλά και μ’ εκείνο του Τσιτσάνη ή του Λοΐζου, για ν’ αναφερθώ μόνο σε ανθρώπους που έχουν φύγει… (πηγή «Δήμητρα Γαλάνη 1969-1999, Εφ’ Όλης Της Ύλης» (επιμέλεια Δήμητρα Γαλάνη, Γιώργος Τσάμπρας, Πέτρος Παράσχης – Universal 2000)

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μαρτυρία του Μανώλη Μητσιά, από συνέντευξη στον Θανάση Γιώγλου για το «Μουσικόραμα» (Ιανουάριος 2009)

Λέει λοιπόν ο ερμηνευτής:

Αρκετά νωρίς, το 1971, γίνεται και η πρώτη επαφή με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, με το δίσκο «Της Γης το χρυσάφι» και μάλιστα εν τη απουσία του, αφού έλειπε στο εξωτερικό. Η ενορχήστρωση στο δίσκο είναι του Γιάννη Σπανού. Εν τη απουσία του αλλά με επικοινωνία από Αμερική. Το 1972 που ήρθε στην Ελλάδα γνωριστήκαμε. Αργότερα , το 1976, κάναμε την «Αθανασία» πάλι σε στίχους του Γκάτσου.

…Η «Αθανασία» ήταν γραμμένη όλη για μένα. Κάποια στιγμή ήρθε η Δήμητρα μαζί με το συγχωρεμένο το Λεφεντάριο και μου είπε να δουλέψουμε μαζί το χειμώνα. Λέω «με μεγάλη μου χαρά…» Εγώ τότε δούλευα με τη Σωτηρία Μπέλλου στο «Ζoom» στην Πλάκα. Μου είπε λοιπόν «θα ήταν ωραίο να έλεγα κι εγώ κάνα δυο τραγούδια σ’αυτό το δίσκο με τον Χατζιδάκι, για δώσουμε έναν τόνο ότι ξανασυνεργαζόμαστε». Γιατί είχαμε χωρίσει εκείνο τον καιρό. «Με χαρά, να πεις, δεν έχω καμία αντίρρηση» της είπα.

…Πήγα και το είπα στον Μάνο. Εκείνος δεν ήθελε καθόλου βέβαια, ούτε ο Γκάτσος επίσης.
Ο Γκάτσος με κανέναν τρόπο. Και ο Μάνος δεν ήθελε, απόδειξη ότι δεν έγραψε άλλες ορχήστρες. «Αν βολεύει να πει κάτι έτσι, ας πει» είπε ο Χατζιδάκις. Διάλεξε λοιπόν η Δήμητρα τα τραγούδια αλλά τελικά δεν έγινε η συνεργασία στο «Ζoom». Μπήκαν στη μέση άλλα συμφέροντα παραγωγών, εταιρειών, μην το ψάχνεις και τελικά δεν συνεργαστήκαμε. Κρίμα όμως γιατί τα έδωσα αυτά τα τραγούδια μ’ένα σκοπό.

ΑΘΑΝΑΣΙΑ: ΣΥΜΒΑΔΙΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΤΙΧΟΥΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ
Ο Νίκος Γκάτσος αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους ποιητές και στιχουργούς για τον ελληνικό πολιτισμό, με έργα που αγγίζουν συναισθηματικά τον αναγνώστη-ακροατή και μένουν χαραγμένα στη μνήμη του ανεξίτηλα. Ένα από τα πιο γνωστά στιχουργικά του έργα σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι είναι η «Αθανασία», που συμπεριλήφθηκε στον ομώνυμο δίσκο του 1976, σε πρώτη εκτέλεση από τη Δήμητρα Γαλάνη.

Σε αυτό το τραγούδι, ο Νίκος Γκάτσος πραγματεύεται ζητήματα όπως το νόημα της ζωής, ο θάνατος αλλά και η μετά θάνατον ζωή. Η αθανασία φαίνεται να παρομοιάζεται με μια γυναικεία μορφή, απρόσιτη και απόμακρη, η οποία αγνοεί όποιον προσπαθεί να την πλησιάσει ή να της απευθυνθεί («Τι ζητάς αθανασία… κι η καρδιά μου πώς βαστά»). Η μεταφορική όμως έννοια της λέξης δεν περιορίζεται μόνο σε αυτή την ερμηνεία, καθώς μπορεί να λάβει και τη διάσταση του φυτού αθανασία, το οποίο φωλιάζει και μεγαλώνει κάτω από τα μπαλκόνια των σπιτιών.

Σε κάθε περίπτωση, παρουσιάζεται ως ένα ιδανικό το οποίο αποτελεί «άπιαστο όνειρο» για την ανθρωπότητα. Ανά τους αιώνες, πολλοί ήταν εκείνοι που πίστεψαν πως μπορούσαν να αποκτήσουν αυτή την αξία, είτε ήταν πλούσιοι είτε φτωχοί, όμως τελικά αποδείχθηκε πως είναι τόσο σκληρή όσο και ο θάνατος για την ανθρώπινη ψυχή. («ήρθαν διψασμένοι Κροίσοι…δεν τους πότισες ποτές»).

Το δίπολο μεταξύ θνητότητας και αθανασίας έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο κυρίως κατά τα αρχαιότερα χρόνια, όταν οι βασιλιάδες και οι αυτοκράτορες παρομοιάζουν τους εαυτούς τους με τους αθάνατους θεούς, χωρίς όμως να έχουν κατορθώσει να φτάσουν στο ανώτατο αυτό επίπεδο («Σ’ αγαπήσανε στον κόσμο…δεν τους χάρισες ποτές»).

Lucas Cranach, «The Fountain of Youth», 1546

Σήμερα μπορεί οι άνθρωποι να έχουμε υιοθετήσει μια πιο ρεαλιστική νοοτροπία για τον κόσμο, δεν παύει όμως να υπάρχει μια ασταμάτητη εσωτερική αναζήτηση στο μυαλό πολλών σχετικά με το νόημα της ζωής. Ο αναγνώστης λοιπόν αυτού του έργου καλείται έμμεσα από τον συγγραφέα να θέσει τα δικά του ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη και το ρόλο που διαδραματίζει τελικά ο θάνατος για τον άνθρωπο, αν δηλαδή όντως μοιάζει με μια γροθιά που βάζει τέλος στο νόημα της ζωής («Είσαι σκληρή… που δε σε κέρδισε κανείς»).

Οι αναφορές σε βασιλιάδες, ποιητές, Κροίσους και προσκυνητές, δεν αποτελούν χαρακτήρες ή «ήρωες» με τους οποίους μπορεί ένας απλός άνθρωπος να ταυτιστεί, αλλά χρησιμοποιούνται για να αποδειχθεί πως η κοινωνική και οικονομική θέση είναι ανεξάρτητες από την αθανασία ως ιδανικό. Η αναζήτηση του νοήματος της ζωής και η αντιμετώπιση του θανάτου σαν το απόλυτο κακό που σηματοδοτεί το τέλος του ανθρώπου είναι ερωτήματα που βασάνιζαν και εξακολουθούν να βασανίζουν την ανθρωπότητα, χωρίς να γνωρίζουν όρια χρηματικά ή ταξικά.

Η ιδέα του θανάτου φανερώνει την απώλεια, τη θλίψη. Η «Αθανασία» μπορεί να μην παρουσιάζει στον αναγνώστη έναν συγκεκριμένο ήρωα με τον οποίο μπορεί να ταυτιστεί, παρέχει όμως σκέψεις με τις οποίες κάθε άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του έχει έρθει αντιμέτωπος. και τον τρόμο για τον άνθρωπο, ο οποίος προσπαθεί μανιωδώς να του ξεφύγει αντί να συμφιλιωθεί με την κατάληξή του.

Όπως έγραψε και ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις στο ένθετο του δίσκου «Αθανασία»,
«H Αθανασία του Γκάτσου, όπως και κάθε αληθινό τραγούδι, ήταν και παραμένει ένα παιχνίδι. Η ιδέα του Θανάτου οδηγεί τον αληθινά ελεύθερο άνθρωπο στο να αντιληφθεί βαθιά μέσα του, πως η ύπαρξή του έχει ημερομηνία λήξεως. Ο άνθρωπος οφείλει να συμφιλιωθεί με την ιδέα αυτή κι όχι ν’ αγκιστρώνεται από τη ζωή σε σημείο που να μη θέλει να φύγει- πράγμα που όλες οι θρησκείες εκμεταλλεύονται υποσχόμενες μελλοντική κι ατέλειωτη ζωή. Κι όμως είναι τόσο απλό, γι’ αυτό και δύσκολο»

Ο ακροατής ή αναγνώστης της «Αθανασίας» δεν πρέπει να σταθεί μόνο στο νόημα και τις ιδέες που του προσφέρει το τραγούδι, αλλά να το συνδυάσει με τις δικές του σκέψεις και τα συναισθήματα. Λαμβάνοντας υπόψη τόσο το φιλοσοφικό-κοινωνικό όσο και το καλλιτεχνικό υπόβαθρο που έχει δώσει ο Νίκος Γκάτσος στο τραγούδι, δίνεται η δυνατότητα για πολύπλευρη ανάλυσή του και διεξαγωγή πληθώρας νοημάτων και προσωπικών ερμηνειών.

Με αυτόν τον τρόπο, ο παραλήπτης όλων αυτών των νοημάτων καταφέρνει να διαμορφώσει μια δική του σφαιρική άποψη για ζητήματα που αφορούν στη ζωή και το θάνατο αλλά και την αθανασία ως μια ιδέα που τρυπώνει στα μυαλά των ανθρώπων και τους οδηγεί σε ατέρμονες φιλοσοφικές αναζητήσεις.(πηγή: https://criticism.gr)
ΠΗΓΕΣ: https://stixoi.info, www.discogs.com, www.ogdoo.gr, www.musiccorner.gr, https://criticism.gr

«Τώρα που ζω με τον εαυτό μου βαθιά κι απόλυτα, θέλω να μάθω ο ίδιος ποιος υπήρξα, τι σκέφτηκα, πώς έζησα και τι είναι αυτό που συνθέτει την μελλοντική μου απουσία». (σημείωμά του στο δίσκο «Αθανασία»)

ΚΑΛΗ ΑΚΡΟΑΣΗ «τα τραγούδια ανήκουν σε όποιον τα έχει ανάγκη»