ΠΑΝΟΣ ΤΖΑΒΕΛΛΑΣ

Ο ΚΥΡ ΠΑΝΤΕΛΗΣ
Στιχοι: Πάνος Τζαβέλλας
Μουσικη: Πάνος Τζαβέλλας
Πρώτη εκτέλεση: Πάνος Τζαβέλλας
Vinyl, LP, Album: “Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι του” 1975

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: ΠΑΝΟΣ ΤΖΑΒΕΛΛΑΣ

MAGIC DE SPELL

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: MAGIC DE SPELL

Ο ΚΥΡ ΠΑΝΤΕΛΗΣ
Έντιμε άνθρωπε, κυρ Παντελή,
έχεις κατάστημα κάπου στη γη.
Πουλάς εμπόρευμα, βγάζεις λεφτά
πολλά λεφτά, πολλά λεφτά.

Τις Κυριακές πρωί στην εκκλησιά
σταυροκοπιέσαι στην Παναγιά.

Έντιμε άνθρωπε, κυρ Παντελή,
έχεις και σύζυγο, κόρη, παιδί,
μοντέρνα έπιπλα, έγχρωμη TV,
τρως τροφή πνευματική.

Μακριά από κόμματα μην βρεις μπελά,
“Πατρίς, θρησκεία και φαμελιά”.

Έντιμε άνθρωπε, κυρ Παντελή,
τι κι αν πεθαίνουνε πάνω στη γη
χιλιάδες άνθρωποι χωρίς ψωμί,
μαύροι, λευκοί ή κίτρινοι;

Ο γιος σου μοναχά να ’ναι καλά
ν’ αφήσεις τ’ όνομα και τον παρά.

Έντιμε άνθρωπε, κυρ Παντελή,
σκεύρωσες, σάπισες στο μαγαζί.
Τη νιότη ξόδεψες και την ορμή
για τη δραχμή, για το πετσί.

Δίπλα σου τ’ όνειρο, η ζωή και το φως
μα εσύ στο κουφάρι σου κλεισμένος εντός.

Ξέρεις πως δώσανε, κυρ Παντελή,
άλλοι τα νιάτα τους και τη ζωή
να γίνει τ’ όνειρο φέτα ψωμί
να φας κι εσύ, κυρ Παντελή;

Κι εσύ τι έδωσες, κυρ Παντελή;
Πες μας τι έκανες σ’ αυτή τη γη.
Πες μας τι άφησες κληρονομιά
που να εμπνέει τη νέα γενιά.

Έντιμε άνθρωπε, κυρ Παντελή,
έντρομε, άβουλε, συ φασουλή,
βρώμισες τ’ όνειρο και την ψυχή,
άδειο πετσί χωρίς πνοή.

Έντιμοι άνθρωποι, νέα γενιά,
θάψτε τους έντιμους μες στα σπαρτά
κι αυτούς που φτιάξανε τον Παντελή
σκουλήκι άχρηστο σ’ αυτή τη γη.

Vinyl, LP, Album: “Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι του” 1975

” ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ ΛΗΜΕΡΙ “
Η ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΣΤΗ ΜΠΟΥΑΤ “ΛΗΔΡΑ” 1975
Ο πρώτος και ωραιότερος μεγάλος δίσκος του σπουδαίου καλλιτέχνη και αγωνιστή της δημοκρατίας
Το 1973 έγραψε δυο λαϊκά τραγούδια με τα οποία ο Τζαβέλλας καθιερώθηκε και ως λαϊκός καλλιτέχνης, τα «Πάρε με φεγγάρι μου» και «Ροδακινιά ξανθή», που κυκλοφόρησαν με ερμηνευτή τον Γιώργο Νταλάρα το 1974. Ένα χρόνο μετά, το 1975 κυκλοφόρησε από τη Minos, ο πρώτος από τους εννέα και πιο χαρακτηριστικός, μεγάλος δίσκος του Πάνου Τζαβέλλα με δεκατρία «Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι του», όπως ήταν και ο τίτλος. Ήταν μια ζωντανή ηχογράφηση από την μπουάτ «Λήδρα» του Κώστα Μανιουδάκη, με τη συμμετοχή της Χαρούλας Αλεξίου, του Κώστα Μαντζόπουλου, της Νατάσας Παπαδοπούλου και λαϊκής χορωδίας. Ο δίσκος περιλάμβανε μια σειρά από αντάρτικα και παραδοσιακά τραγούδια, διασκευασμένα από τον Τζαβέλλα, μαζί με πέντε δικά του, όπως ήταν τα, πάντα επίκαιρα, «Κυρ – Παντελής» και «Ξυπνήστε», το δημοτικοφανές «Μάημ, Μάημ» με τη φωνή της Χαρούλας Αλεξίου και τα «Άϊντε παιδιά» και «Είσαι παιδί στα δεκαεννιά σου χρόνια», με τις ξεχωριστές ερμηνείες της συντρόφου της ζωής του Νατάσας Παπαδοπούλου. Αυτή ήταν η πρώτη ηχογράφηση στην Ελλάδα, που πραγματοποιήθηκε από τον Στέλιο Γιαννακόπουλο με το «Audiolab Studios» του Χρήστου Λίλη. Η παραγωγή έγινε από τον Αχιλλέα Θεοφίλου.

Σε συνέντευξή της στον Αντώνη Μποσκοΐτη, που δημοσιεύθηκε στο «Κουτί της Πανδώρας» τον Γενάρη του 2009, η σύντροφος του Πάνου Τζαβέλλα Νατάσα Παπαδοπούλου, θυμήθηκε τη βραδιά της ηχογράφησης αυτού του μοναδικού ελληνικού δίσκου στη Μπουατ “Λήδρα”: “Χαμός γινότανε! Τραγούδαγε όλος ο κόσμος παρόλο που δεν ήξερε καλά τα τραγούδια. Τον «Κυρ-Παντελή», το «Ξυπνήστε» και τα δύο που έλεγα εγώ, το «Άιντε παιδιά» και το «Είσαι παιδί στα 19 σου»! Στο «Άιντε παιδιά» η λογοκρισία έκοψε το «Φωτιά στο φασισμό» και το κάναμε «Φωτιά στο άδικο», έτσι ακούγεται στο δίσκο. Η Χάρις Αλεξίου, που τραγουδούσε τότε σε μπουάτ της Πλάκας με τον Γιώργο Νταλάρα, πετάχτηκε μέχρι τη «Λήδρα», είπε τον «Μάη» κι έφυγε”. Λογοκρισία υπέστη και το «Ξυπνήστε» ” Ο στίχος «Θάψτε τους έντιμους μες τα σκατά» έγινε «μες τα σπαρτά»…Βέβαια, πως νά’λεγες «μες τα σκατά» τότε; Άλλο αν σήμερα εγώ το τραγουδάω όπως ακριβώς γράφτηκαν οι στίχοι!” Για το τραγούδι ένα από τα μεγαλύτερα τραγούδια διαμαρτυρίας που γράφτηκαν ποτέ στην Ελλάδα από έναν ταλαντούχο outsider τραγουδοποιό. Η Νατάσα Παπαδοπούλου συμπληρώνει : “Κι είναι και διαχρονικό! Σκεφτείτε ότι γράφτηκε το 1975! Η απομυθοποίηση του μικροαστισμού ήταν το τραγούδι αυτό. Ξέρω ότι τό’γραψε όταν ήταν στην Κυψέλη, που πέρναγε πολλές ώρες μόνος του μέχρι να βρεθούμε το βράδυ στη μπουάτ. Ο Πάνος τά’γραφε μια κι έξω τα τραγούδια.”  

«ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΣ, ΕΛΛΑΔΑ αστέρι τ’ουρανού…» (Το σημείωμα στο οπισθόφυλλο του δίσκου)
«Ό,τι τραγουδούσε ο λαός μας πριν, κατά και μετά την ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ».
Κακός δαίμονας, κακιά μοίρα της Ελλάδας στάθηκε ως το σήμερα η εξάρτησή μας απ’τους ξένους. Ο ρόλος τους διαπερνά σαν κόκκινη κλωστή όλη τη σύγχρονη ιστορία μας. Ποικιλώνυμοι οι ντόπιοι βοηθοί και βαστάζοι τους, έτοιμοι να πουλήσουν όσια και ιερά, ακόμα και την ψυχή τους, φτάνει να κρεμάσουν τη φούντα του ξένου στο δικό τους σπαθί. Ξυπνός κι ευαίσθητος ο λαός μας, μ’ατελέσφορες τις προσπάθειες του, καταφεύγει στη μούσα του και χύνει μεσ’στα τραγούδια του την πίκρα, την ελπίδα, την έξαρση για τη λαχτάρα της ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ. Δειγματολογική συλλογή από μια μεγάλη σειρά τραγουδιών του λαού μας επιλεγμένα όχι μόνον κατά την κρίση μας..

Ο Πάνος Τζαβέλλας με το Νίκο Λόλη στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1984

Η ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ
Η συμβολή του Πάνου Τζαβέλλα στη διάσωση του Αντάρτικου τραγουδιού θεωρείται αναντικατάστατη, αφού είχε μαζέψει πλούσιο υλικό από αντιστασιακά τραγούδια, καταγράφοντάς τα μέσα στις φυλακές παρέα με τους συγκρατούμενούς του.
Ο Τζαβέλλας ηχογράφησε πολλά αντάρτικα τραγούδια στους δίσκους του, ενώ δεν έλειπαν ποτέ από τις ζωντανές εμφανίσεις του. Όντας και ο ίδιος πρώην αντάρτης, θέλησε να μεταφέρει τις εμπειρίες του αγώνα μέσα από τα τραγούδια της Αντίστασης. Αλλά και να διασώσει το Αντάρτικο τραγούδι δίνοντάς το «πίσω στο λαό που το δημιούργησε», όπως είχε δηλώσει ο ίδιος, αφήνοντας μια παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές. Η συμβολή του Πάνου Τζαβέλλα υπήρξε ανεκτίμητη, τόσο στους μεγάλους αγώνες της γενιάς του, όσο και στην παρακαταθήκη που άφησε στο πολιτικό τραγούδι της εποχής του. Το πάθος του για λευτεριά και κοινωνική δικαιοσύνη τον συντρόφευε σε όλη του τη ζωή.

Ο Πάνος Τζαβέλλας στον πολιτικό γάμο με τη Νατάσα Παπαδοπούλου με κουμπάρο τον Λεωνίδα Κύρκο

ΠΑΝΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ: ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ (πηγή: www.panostzavellas.gr)
Ο Πάνος Τζαβέλλας γεννήθηκε το 1925 στην Κοζάνη. Έφηβο τον βρήκε ο πόλεμος του ’40 και οργανώνεται στην ΕΠΟΝ. Βγαίνει στο βουνό, εντάσσεται με τον ΕΛΑΣ και αργότερα με τον Δημοκρατικό Στρατό. Στο βουνό τραυματίζεται και ακρωτηριάζεται το δεξί του πόδι. Συλλαμβάνεται και ξεκινά ο δρόμος για τις φυλακές. Μετά από δίκες καταδικάζεται τρεις φορές σε θάνατο. Το 1958, αρρωσταίνει βαριά και το 1961 με τη βοήθεια του ΚΚΕ φεύγει στην Σοβιετική Ένωση για θεραπεία. Εκεί νοσηλεύεται τρία χρόνια και θεραπεύεται από την ασθένεια που υπέστη στις φυλακές. Παράλληλα εκεί του δόθηκε η ευκαιρία να σπουδάσει μουσική.
Επιστρέφει το 1965 στην Ελλάδα και ξεκινά την πρώτη του καλλιτεχνική δουλειά σε μπουάτ της Πλάκας, δυστυχώς όμως όχι για πολύ, μια και η δικτατορία του 1967 κλείνει τις μπουάτ και ο Τζαβέλλας βρίσκεται ξανά στη φυλακή, κατηγορούμενος για αγώνα και παράνομη δράση ενάντια στη Χούντα. Το 1971 αποφυλακίζεται με το νόμο « Μη θεραπεύσιμης ασθένειας». Έχοντας μαζέψει το υλικό απ’ όλα τα Αντιστασιακά τραγούδια, αλλά και με δικές του συνθέσεις, στήνει στην Πλάκα Το Αντάρτικο Αημέρι. Γράφει κάπου στο βιβλίο του, ANTAPTO-ROCK: « Τι είναι τα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης 1941-1944; Είναι η καλλιτεχνική έκφραση του Έπους της Εθνικής Αντίστασης. Είναι η φωνή, του λαού μας σε μια κρίσιμη και δραματική ώρα της πατρίδας μας. Είναι ο καθρέφτης της λαϊκής ψυχής, είναι οι πόθοι και τα όνειρά του, είναι η κλαγγή των όπλων, βροντή κι αστροπελέκι, είναι κάλεσμα για μάχη, είναι η ψυχή του αγώνα».
Η πτώση της Χούντας το 1974 βρίσκει τον Τζαβέλλα στη μπουάτ Λήδρα, που ελεύθερος πια μαζί με τη σύντροφο στη ζωή και το τραγούδι, Νατάσα Παπαδοπούλου και την ορχήστρα του συνεχίζει να τραγουδά τα τραγούδια του και έτσι αρχίζει και η πρώτη του δισκογραφική δραστηριότητα όπως ο πρώτος του δίσκος ζωντανά γραμμένος, « ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ ΛΗΜΕΡΙ». Τα τραγούδια του και από τους επόμενους οκτώ δίσκους του, ζωντανεύουν και μέσα από συναυλίες, που δίνονται σε ανοικτά γήπεδα και πανεπιστήμια σ’ όλη την Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό, όπως στη Γερμανία, Σουηδία κ.α. Εκεί αρχίζει και η καλλιτεχνική του παρουσίαση από ξένες τηλεοράσεις, όπως η Βουλγαρική, Γερμανική, Σουηδική. Και φυσικά και στην Ελληνική τηλεόραση, που ζωντανεύει ακόμα και σήμερα τραγούδια του συνθέτη-στιχουργού, τα οποία μιλάνε μέσα από τα προβλήματα των καιρών μας.

Ο Πάνος Τζαβέλλας έγινε αφιέρωμα από τη Σουηδική τηλεόραση.

Ο Ελληνικός αλλά και ο ξένος Τύπος αναφέρεται στον Αγωνιστή τραγουδοποιό, Πάνο Τζαβέλλα, φτάνοντας ακόμη και στην Κίνα να μεταφράζεται το πολύ γνωστό και αγαπημένο σε όλους μας τραγούδι, «Κυρ-Παντελής».
Στη δεκαετία του’80, ο Πάνος Τζαβέλλας βρίσκεται στην καρδιά της Αθήνας, στα Εξάρχεια, όπου εκεί είναι συγκεντρωμένα τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας, πανεπιστήμια, Ακαδημίες, Πολυτεχνείο, κέντρο δηλαδή, του φοιτητικού και προοδευτικού επαναστατικού κινήματος. Η καλλιτεχνική του πορεία συνεχίστηκε μέχρι και πριν λίγα χρόνια σε διάφορες μουσικές σκηνές της Αθήνας και του Πειραιά.
Ο Πάνος Τζαβέλλας, μετά από την τελευταία του μάχη που έδωσε με την επάρατο νόσο στο Νοσοκομείο Ερυθρός, όπου και νοσηλευόταν τους τελευταίους μήνες, έφυγε από τη ζωή στις 27 Ιανουαρίου 2009. Όμως κάποιοι Άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ! Έτσι κι ο Πάνος Τζαβέλλας θα μείνει Αθάνατος. Για να μας υποδεικνύει με την αγωνιστική και μουσική του κληρονομιά που μας άφησε ότι ο συμβιβασμός και το βόλεμα γεννά τους εκάστοτε « κυρ- Παντελήδες», που στο χέρι μας είναι να «τους θάψουμε βαθειά στα σπαρτά», πριν προλάβουν να κοπρίσουν αυτά, για τα οποία αυτός και χιλιάδες αγωνιστές στη Γη, ακρωτηριάστηκαν για να τα κρατήσουν ζωντανά. Πανανθρώπινα ιδανικά και αξίες για την Ελευθερία, την Πατρίδα, τον Άνθρωπο, τον Πολιτισμό. (πηγή: www.panostzavellas.gr)

Δεκαετία του 1980, ο Πάνος Τζαβέλλας κάτω από το σπίτι του στον Πειραιά. Αν και ανάπηρος, ήταν δεινός κολυμβητής χειμώνα – καλοκαίρι

ΠΑΝΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ
Συνέντευξη (αποσπάσματα) (πηγή: www.panostzavellas.gr)
“Γράφω τραγούδια για να ξεφύγω από τους εφιάλτες μου” 
ΕΝΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ….
“Ενώ βρίσκομαι σε νοσοκομείο της Μόσχας, μια μέρα έρχεται να με επισκεφτεί ο Παναγιώτης Αρώνης με ένα Ρώσο, ένα ντερέκι δυο μέτρα… Ρε Τζαβέλα, σώσε με, μου λέει ο Παναγιώτης, ετούτος εδώ μου φιλάει τα ποδάρια, τάχω κι άπλυτα και ντρέπομαι… Του λέω εγώ του Ρώσου: γιατί του φιλάς τα ποδάρια, ντρέπεται ο άνθρωπος… Τι λες, μου λέει ο Ρώσος, αυτά τα ποδάρια περπάτησαν πάνω στην Ακρόπολη. Ανατρίχιασα. Εγώ δεν είχα πάει στην Ακρόπολη. Ρε, τον λέω, σου φιλάει τα ποδάρια γιατί περπάτησες στην Ακρόπολη. Αισθάνθηκα τέτοια ντροπή που δεν είχα ανέβει στην Ακρόπολη που δεν περιγράφεται. Την άλλη μέρα ο Ρώσος αυτός, που ήταν αρχιτέκτων – πολεοδόμος, μας έφερε βιβλία και μας εξήγησε τι εστί Παρθενώνας, Δελφοί και Ολυμπία. Δεν σου κρύβω ότι από αυτούς τους ανθρώπους, τους Ρώσους, έμαθα την ιστορία της Ελλάδος και σεβάστηκα τον ελληνικό πολιτισμό”.

  ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ…
Ό,τι έγραψα το ‘γραψα ασθμαίνοντας γιατί με βαραίνουν οι μνήμες. Σπαράγματα μόνο είναι ό,τι θα διαβάσεις… Σπαράγματα λόγου από έναν άνθρωπο που στάθηκε όρθιος, άντεξε την ερημιά και την οδύνη με μόνο αποκούμπι – μπάλσαμο για την ψυχή μου, όπως ο ίδιος λέει- την ποίηση και το τραγούδι. Πρέπει να καταλάβεις τη γενιά τη δικιά μας. Έχουν αλλάξει οι συνθήκες σήμερα και παράγουν αντίθετους ανθρώπους. Εμείς είμαστε μια γενιά της θυσίας, της προσφοράς και των στερήσεων. Όταν μπήκαν στην Ελλάδα οι Γερμανοί καταχτητές, οι Ιταλοί και οι Βούλγαροι μοναρχοφασίστες και είδαμε την ταπείνωση της πατρίδας μας, καταλάβαμε ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε έτσι. Ξεπήδησαν οργανώσεις από κάτω, από τους απλούς ανθρώπους. Μέσα σ’ αυτές συνθήκες της πάλης παίζαμε τη ζωή μας κορώνα – γράμματα. Παρατήσαμε το παιχνίδι, την κιθάρα και τον έρωτα, πιάσαμε τα όπλα και στήσαμε ένα παιχνίδι με το χάρο. Χορεύαμε αγκαλιά με το Χάρο.
* Έρωτας είναι κι αυτός… Αυτός κι αν ήταν έρωτας. Τον οποίο δεν τον απαρνηθήκαμε, τον συνεχίζουμε πενήντα χρόνια τώρα. Τέτοια τούβλα έχουμε μέσ’ στο κεφάλι μας. Ήμασταν σαν τη φλογισμένη βάτο του ευαγγελίου, πυρπολημένα δέντρα, πυρπολημένες υπάρξεις, είχαμε όραμα να ελευθερώσουμε την πατρίδα, να χτίσουμε έναν καινούργιο κόσμο…… 

Πάνος Τζαβέλλας,Νατάσα Παπαδοπούλου και ο μεγάλος, γνήσιος ρεμπέτης Γιώργος Μουφλουζέλης

* Αφού τό ‘φερε η κουβέντα, καιρός να σταθούμε στις μουσικές, τα τραγούδια και τα ποιήματα που γράφεις:  Εγώ είμαι λάτρης του ρεμπέτικου. Το θεωρώ το πιο επαναστατικό είδος της ελληνικής μουσικής. Το αντάρτικο εκφράζει μια εποχή μόνο, το άλλο είναι τρόπος ζωής. Οι ρεμπέτες αρνούνται τον τρόπο ζωής της αστικής τάξης, αρνούνται την ηθική της. Ο ρεμπέτης ποτέ δεν θα πάει να σε καρφώσει στον μπάτσο, στην προσωποποίηση δηλαδή της εξουσίας. Αρνούνται τη γλώσσα της αστικής τάξης, αρνούνται τον έρωτα όπως τον βλέπουν οι αστοί. Ο ρεμπέτης όταν μιλάει για έρωτα, μιλά σαν παιδάκι 14-15 χρόνων. Δεν φουμάρει τσιγάρο, κι όταν φουμάρει φουμάρει μαύρο. Για τον ρεμπέτη αυτός που παίρνει πρέζα είναι το “λάχανο”, είναι το κορόιδο. Το χασίσι δεν είναι πρέζα, δεν υπάρχει νεκρός στο ανθρώπινο γένος από χασίσι. Αυτά τα ξέρω και μέσα από τον κόσμο της φυλακής. Οργάνωσαν δικό τους τρόπο ζωής οι ρεμπέτες και δικούς τους νόμους ηθικής. Είχαν τα δικά τους τραγούδια και τους δικούς τους χορούς, αρνούμενοι την ευρωπαϊκή μουσική του φοξ τροτ, των βαλς και των ψευτοτανγκό. Οι ρεμπέτες ανάστησαν τον χορό των χορών, τον ζεϊμπέκικο, καθώς και τους καρσιλαμάδες (αντικριστοί χοροί) που είναι ρυθμοί 9/8. Ο ρυθμός αυτός ανιχνεύεται στην ποίηση της Σαπφούς. Ανάστησαν επίσης τον χασάπικο, που είναι ο χορός της στρατιάς του Μ. Αλεξάνδρου, το γρήγορο χασάπικο (χασαποσέρβικο) αδελφός χορός του πεντοζάλη των Κρητικών που είναι χορός των Σαλαμινομάχων. Τους δόχμιους χορούς 5/8 και 8/8 που χόρευαν οι αρχαίοι Έλληνες στα δρώμενα των γιορτών του Διονύσου, επίσης τον αδελφό ρυθμό 5/4 που χορεύουν μέχρι σήμερα οι Τσάκωνες και αναπαριστά τον μίτο της Αριάδνης, το ρυθμό των 7/8 που είναι ο εθνικός μας χορός, καθώς επίσης και το γαϊτανάκι που αναπαριστά τον Λαβύρινθο.

* Από πού τα ξέρουμε όλα αυτά;  Τα ξέρουμε από τα αρχαία κείμενα και τις παραστάσεις που υπάρχουν στα αγγεία. Οι Έλληνες θεωρούσαν πρωταρχικό στοιχείο του τράγουδιού την ποίηση. Από την ποίηση, απο τον ήχο δηλαδή του λόγου, έπρεπε να αναβλύζει η μουσικότητα καίη μελωδία. Το δε μέτρο του στίχου επέβαλλε τον ρυθμό. Κληρονόμοι της αρχαίας αντίληψης για το τραγούδι είναι οι ρεμπέτες. Ο δεύτερος σταθμός του ελληνικού τραγουδιού είναι το λαϊκό με τους Τσιτσάνη Βαμβακάρη κ.ο.κ. και ο τρίτος το έντεχνο. Αυτά όλα καθώς και το δημοτικό είνάιτα τραγούδια που επηρέασαν εμένα.
* Μπορεί να τα ξέρουμε από τα αρχαία κείμενα, τα αγγεία και τις παραστάσεις τους, αλλά εσύ δεν γράφεις τραγούδια επειδή τα διάβασες, κάτι βαθύτερο σε σπρώχνει…
– Δεν είμαι ούτε ποιητής ούτε συνθέτης. Γράφω αυθόρμητα για να ξεφύγω απο τους εφιάλτες που έζησα στη φυλακή και στα βασανιστήρια. Δεν είναι, λοιπόν, τίποτε άλλο τα τραγούδια μου παρά το αποτέλεσμα της πάλης με αυτούς τους εφιάλτες, ο καημός μου, θα έλεγα.
* Μόνο που φαντάζομαι ότι ήσουν καλλιτέχνης και πριν από τους εφιάλτες…
– Ήμουν. Έμπλεξα όμως με την επανάσταση. Παράτησα την κιθάρα και πήρα το όπλο. Τώρα που τελείωσε η πάλη με τα όπλα, εγώ επέστρεψα στην πηγή. Επέστρεψα στην παιδική μου ηλικία κατά κάποιον τρόπο. Καλύτερα με το τραγούδι παρά με τις σφαίρες.

* Ακούγοντας κανείς το όνομά σου, δυο λέξεις του έρχονται αυτόματα στο νου. Αντάρτικα τραγούδια. Αυτά όμως είναι ο Πάνος Τζαβέλας ή κάτι περισσότερο και άγνωστο στο ευρύ κοινό; Το αντάρτικο τραγούδι ήταν μια υποχρέωση. Υποχρέωση με την έννοια, αφού το έζησα, έπρεπε να το καταγράψω και να το δώσω στο λαό που το δημιούργησε. Παράλληλα όμως έγραφα και δικά μου τραγούδια. Βέβαια ουδέποτε είχα σκεφτεί να δουλέψω σαν επαγγελματίας. Βρέθηκα στην Πλάκα χωρίς να το καταλάβω, όπου εκτός απο τα αντάρτικα έλεγα και δικά μου τραγούδια, καταρχάς συνθέσεις μου πανω στην ποίηση του Φώτη Αγγουλέ. Τον Φώτη Αγγουλέ, αυτόν τον παραγνωρισμένο προλετάριο, τον σύντροφο μας στη φυλακή και τους αγώνες. Είναι τότε λοιπόν που ήμουνα στην Πλάκα όταν ήρθαν οι εταιρείες και μου ζήτησαν να γράψω σ* δίσκους τα αντάρτικα τραγούδια και στη συνέχεια τα δικά μου. Έγραψα δύο δίσκους στη μεγαλύτερη δισκογραφική εταιρεία που υπήρχε τότες.
* Για ποιους δίσκους μιλάμε;  Ο ένας ήταν “ζωντανός”, γραμμένος μέσα στο “Λήδρα”. Είναι ο δίσκος “Από το αντάρτικο λημέρι” και ο άλλος το “Για σε πατρίδα μας Ελλάδα”. Αυτά που είδα και έζησα μέσα στην εταιρεία όμως δεν ταίριαζαν με το χαρακτήρα μου, ούτε με τις αντιλήψεις και την ιστορία μου. Ίντριγκες, δολοπλοκίες, μίσος και ανταγωνισμός…

– Παράτησα λοιπόν την εταιρεία, παράτησα και τα μεγάλα μαγαζιά της Πλάκας, με τη βοήθεια της Μελίνας, η οποία μαζί με τα σκυλάδικα έκρινε σωστό να κλείσει και τις μπουάτ. Μετά από αυτά τα γεγονότα εγώ πέρασα στην περιοχή των Εξαρχείων. Στην αρχή στην οδό Αραχώβης, στην μπουάτ “Κλωθώ”, μετά στην οδό Μεθώνης στην “Περεστρόικα” και μετά στην Εταιρεία Σκηνοθετών της οδού Τοσίτσα. Εκεί τραγουδούσα πλέον τα δικά μου τραγούδια. Όταν έκλεισε αυτός ο κύκλος, πέρασα στου Ψυρρή, στο καφενείο “Τάκη 13”. Στήσαμε εκεί ένα καινούργιο πρόγραμμα με βάση το ρεμπέτικο και ό,τι πιο ποιοτικό υπήρχε στο λαϊκό και στο έντεχνο τραγούδι. Όταν του Ψυρρή έπηξε από τα μαγαζιά και άρχισε το τσιφτετέλι πάνω στα τραπέζια, τότε πήραμε τα όργανα και φύγαμε και από ‘κεί. Η διαδρομή που σου περιέγραψα αποτυπώνεται στους 9 δίσκους που έχω κάνει συνολικά. Οι έξι τελευταίοι είναι σε μικρές εταιρείες, δεν περιέχουν σουξέ, απευθύνονται σε σκεπτόμενους ανθρώπους, δεν είναι εμπορικοί. Διότι δεν είμαι επαγγελματίας, ερασιτέχνης ήμουν και παραμένω…...

Ο Πάνος Τζαβέλλας με τη ζωγράφο και χαράκτρια Βάσω Κατράκη και το ζωγράφο Ασαντούρ Μπαχαριάν

….. Η Ελλάδα αντιστέκεται ακόμα πολιτικά και πολιτιστικά. Εδώ παράγεται τέχνη ακόμα. Η μουσική της Ελλάδας είναι παγκόσμιας εμβέλειας. Δεν μιλώ για τα σκουπιδοτράγουδα και τους σκουπιδοκαλλιτέχνες. Μιλώ για το ρεμπέτικο τραγούδι, το λαϊκό τραγούδι, μιλώ για το φαινόμενο Μίκης Θεοδωράκης, τον Μάνο Χατζιδάκι και τους επιγόνους τους. Μέσα σ’ αυτήν την κατάπτωση και την κυριαρχία του αμερικανικού τρόπου ζωής υπάρχει μαγιά που αντιστέκεται ακόμη εδώ στην Ελλάδα. Την Ευρώπη βέβαια την έχουν ισοπεδώσει.

– Υπάρχουν ταλέντα, νεαρά παιδιά που, αν τα ακούσεις, παθαίνεις την πλάκα της ζωής σου. Δεν είναι στα πρότυπα όμως των δισκογραφικών εταιρειών, οι οποίες αφού εξάντλησαν όλα τα μελό, επιζητούν πλέον το παράξενο, θέλουν αυτά όλα που σου είπα πιο πριν. Δεν υπάρχει, λοιπόν, χώρος σήμερα να αναπνεύσουν αυτά τα φοβερά νέα ταλέντα που υπάρχουν και στην Αθήνα και στην επαρχία. Τραγουδούν και αυτοί στα δικά τους στέκια τα μικρά, όπως κάνουμε κι εμείς. Αυτές οι νησίδες είναι που σώζουν το ελληνικό τραγούδι. Γι’ αυτό και το ελληνικό τραγούδι δεν χάνεται, δεν θα χαθεί…  ΠΗΓΕΣ: www.discogs.com, https://stixoi.info, www.panostzavellas.gr, www.ogdoo.gr, https://xekinima.org, www.documentonews.gr,

ΚΑΛΗ ΑΚΡΟΑΣΗ τα χρόνια περνούν τα τραγούδια ταξιδεύουν